Coaching czy Mentoring?

Spróbujmy na tej stronie rozprawić się z następującymi pytaniami:

  1. Czym jest coaching, a czym mentoring?

  2. Jakie są podstawowe różnice pomiędzy coachem, a mentorem?

  3. Kiedy skorzystać z pomocy coacha, a kiedy skorzystać z pomocy mentora?

Przedstawię tutaj definicje wiodących organizacji, zrzeszających zarówno zawodowych coachów, jak i mentorów. Podzielę się także moim rozumieniem obydwu metod wynikającym z wieloletniej pracy w rolach zarówno coacha, jak i mentora. Pokażę kluczowe różnice, dodając do tego również porównanie z innymi metodami wsparcia i rozwoju osobistego, np. terapią lub doradztwem czy treningiem.

Definicja coachingu i mentoringu

Definicja Coachingu wg International Coach Federation (ICF)

"Coaching jest metodą pozwalającą w sposób efektywny wytyczyć i osiągnąć ważne cele, podnieść satysfakcję z życia zawodowego i prywatnego, stać się bardziej świadomym liderem, managerem, czy rodzicem. W pełni wykorzystuje potencjał, kompetencje i umiejętności klienta. Identyfikuje trudności. Przygotowuje do ich pokonania.
Często przekłada się na motywację i większą determinację w działaniu. ICF definiuje coaching jako towarzyszenie klientowi w kreatywnym procesie, który skłania do myślenia i inspiruje do maksymalizacji zawodowego i osobistego potencjału”

Najnowsza definicja Mentoringu wg European Mentoring and Coaching Council (EMCC) - listopad 2021

"Mentoring to relacja poznawcza, obejmująca dzielenie się umiejętnościami, wiedzą i ekspertyzą pomiędzy mentorem a mentee poprzez rozmowy rozwojowe, dzielenie się doświadczeniem i modelowanie ról".

Definicja pojęcia Coach oraz Mentor

Słowo "mentor" wywodzi się z języka greckiego i oznacza dosłownie "myśliciela". Mityczny Mentor był przyjacielem Odyseusza, któremu król przed odpłynięciem na wojnę trojańską powierzył opiekę nad synem Telemachem. Mentor to ktoś oferujący wiedzę, doswiadczenie lub mądrość osobie szczególnie tego  potrzebującej.

Coach (z ang. coach – osobisty trener) – osoba, która pomaga swojemu klientowi odkryć właściwą drogę do celu, używając do tego swoich umiejętności, technik, narzędzi, jak również innych osób, z których klient może skorzystać. Praca coacha oparta jest na partnerskiej relacji i wzajemnym zaufaniu.

Moje rozumienie istoty roli Coacha oraz Mentora

Mentor to osoba, która była już w miejscu, w którym teraz jest Mentee. W związku z tym od Mentora wymaga się przede wszystkim bardzo dobrych umiejętności przekazywania wiedzy i dzielenia się doświadczeniem. 

Coach wie, że nic nie wie.  Przez to krótkie zdanie rozumiem relację, w której Coach nie musi mieć doświadczenia z dziedziny, nad którą pracuje z Coachee. Ale przede wszystkim oznacza to, że Coach nie ocenia, nie wartościuje, nie mówi Coachee, które rozwiązanie jest najlepsze. Zadaniem Coacha jest poszerzenie świadomości Coachee i doprowadzenie Coachee do znalezienia najlepszych dla siebie odpowiedzi.

Pierwszym dobrym pokazaniem różnicy między Coachem, a Mentorem będzie ta grafika

źródło: https://www.coachingcultureatwork.com/difference-between-coaching-mentoring/

Empowerment Coaching Krakow-Coaching vs

Sedno różnicy pomiędzy Coachem i Mentorem

Gdybyśmy więc  mieli podsumować sedno różnicy pomiędzy "książkowo" rozumianymi Coachingiem i Mentoringiem, brzmiałoby ono tak:

Mentor jest ekspertem, stanowi przykład do naśladowania, udziela rad i wskazówek, dzieli się doświadczeniem.

Coach jest wspierającym towarzyszem, nie uczy, nie doradza i nie wskazuje rozwiązań. Natomiast wspiera Coachee w poszukiwaniu rozwiązań i motywuje go do realizacji postawionych przez niego celów.

Jako to możliwe? O tym dowiesz się w dalszej części tekstu, kiedy przejdziemy do opisu głównych technik i narzędzi, z których korzystają Coach i Mentor. Ale już teraz możemy uchylić rąbka tajemnicy korzystając z tego jednego niezwykle zgrabnego zdania:

Coach oferuje świetne pytania do uzyskania Twoich odpowiedzi,

Mentor ma świetne odpowiedzi na Twoje pytania.

 

I na koniec tej części, podsumowującej kluczowe różnice, proponuję takie metaforyczne porównanie, które oprócz Coacha i Mentora, pokaże również odniesienie do trzech innych ról:

  • Terapeuta zbada, co przeszkadza Ci w prowadzeniu samochodu

  • Doradca (ang. Counsellor) wysłucha Twoich obaw związanych z autem

  • Mentor podzieli się wskazówkami z doświadczeń związanych z prowadzeniem samochodów

  • Konsultant zarekomenduje, jak prowadzić samochód

  • Coach zachęci Cię i wesprze w znalezieniu najlepszego dla Ciebie stylu prowadznia auta

Dla porządku dodam, że:

 

- najbardziej znana międzynarodowa organizacja coachingu to wspomniana już wcześniej International Coach Fedaration (ICF). Na stronach oddziału polskiego znaleźć można “Kodeks etyczny” i “Kluczowe kompetencje”, które są biblią coachów akredytowanych przez ICF https://icf.org.pl/

- największa międzynarodowa organizacja  mentoringu to European Mentoring and Coaching Council. (EMCC), gdzie  można znaleźć “Ramy kompetencyjne” mentorów oraz  ”Globalny Kodeks” EMCC https://emccpoland.org/

 

I, co ciekawe, historia powstania obydwu organizacji wiedzie nas do trzech kluczowych nazwisk:

 

  1. Timothy'ego Gallwey, prekursora coachingu,

  2. Sir John'a Whitmore, współtwórcy coachingu biznesowego i twórcy metody GROW,

  3. Prof. David'a Clutterbuck, współtwórcy współczesnego mentoringu w Europie.

Opisałem to na blogu w dedykowanych felietonach:

Historia coachingu

Sir John Whitmore - ojciec coachingu biznesowego

David Clutterbuck - ojciec współczesnego mentoringu

Coaching, Mentoring, Consulting i Counselling odzwierciedlone na skali
Ask-Tell oraz Problem-Solution

Sądzę, że poniższa grafika dobrze pokazuje kolejne kluczowe różnice pomiędzy Coachingiem, Mentoringiem, Consultingiem i Counsellingiem (Doradztwem).

Chciałbym również podkreślić dwie rzeczy:

  1.  Coaching z reguły koncentruje się na celu zdefiniowanym w ramach początkowego kontraktu coachingowego i w trakcie sesji coachingowych pracujemy nad zdefiniowaniem i zrealizowaniem rozwiązania, które pozwala ten cel osiągnąć.

  2. Mentoring, jak wszystkie metody wspierające rozwój osobisty, ewoluuje i dziś coraz częściej stosuje się w nim zadawanie pytań oraz inne techniki stymulujące rozwój potencjału Klienta (np. metafory lub przypowieści).

Coaching vs Mentoring_Ask-Tell vs Problem-Solution_2021-12.png

Coaching, Mentoring, Consulting, Counselling i Terapia odniesione do czasu

A teraz zobaczmy porównanie wszystkich metod odniesione do strzałki czasu. To najlepsze pokazanie kluczowej różnicy pomiędzy Coachingiem, a Terapią (często zadawane pytanie).

Terapia zwykle musi zbadać przeszłość Klienta i często odpowiedzieć na pytanie Dlaczego? (np. dlaczego coś się wydarzyło w przeszłości, jakie nieuświadomione mechanizmy były przyczyną takiej, a nie innej rekacji).

Coaching skupia się na przyszłości i poszukiwaniu rozwiązania. Przenosi uwagę z obszaru problemu na obszar rozwiązania. Z reguły nie drąży przeszłości.

Coaching vs Terapia_Ask-Tell vs Past-Future_2021-12.png

Kiedy Coaching, kiedy Mentoring, a kiedy Training?

Kolejna wskazówka, to odpowiedź na pytanie: kiedy z jakiej metody rozwoju osobistego najlepiej skorzystać? Kiedy Coaching, a kiedy Mentoring? A może szkolenie? Pokażemy to odnosząc to pytanie do kryterium pilności danej potrzeby oraz potencjału tworzenia nowych rozwiązań.

Coaching vs Training_Urgency-High-Low vs Creativity-High-Low_2021-12.png

Coaching, Mentoring, Training, Consulting, Counselling na continuum Tell-Ask

Na koniec popatrzmy na wszystko z możliwie szerokiej jednowymiarowej perspektywy.

 

Jeśli zastanowimy się przez chwilę, to zauważymy, że Coaching, Mentoring, Training, Consulting, Counselling - wszystkie te metody wspierają rozwój człowieka i mają na celu rozwiązywanie problemów i/lub poszerzanie potencjału, którym człowiek dysponuje. Świadomie używam możliwie pojemnego terminu "potencjał", gdyż w zależności od sytuacji i potrzeb będziemy mieli do czynienia z rozwojem:umiejętności, kompetencji,  wiedzy, doświadczenia, osobowości, świadomości i samoświadomości.

Ponadto nasz świat nieustannie ewoluuje i zmienia się w zawrotnym tempie. Popatrzmy choćby na dzedzinę szkoleń. Coraz mniej jest w niej wykładów i prezentacji, a coraz więcej ćwiczeń, zadań i pytań. Relatywnie nowe dziedziny takie jak Design Thinking czy Agile Project Management również wprowadzają "pozytywne zamieszanie" (ang. disruption)  i kwestionują dotychczasowe status quo. Np. w metodzie zarządzania projektami SCRUM (nazwa od angielskiego słowa "młyn" pochodzącego z rugby) funkcjonuje już rola SCRUM Coach.

Tak, czy owak spróbujmy zobaczyć tę szerszą, holistyczną perspektywę i umieścić kluczowe metody rozwoju osobistego na continuum Tell-Ask.

Coaching vs Mentoring vs Training vs Consulting_Ask-Tell Continuum_2021-12.png

A co łączy Coaching i Mentoring?

Przedstawiona powyżej perspektywa prowadzi nas do zakończenia tego porównania i przedstawienia aspektów, które są wspólne dla Coachingu i Mentoringu.

Cel

Zarówno w Coachingu, jak i Mentoringu w centrum jest Klient (Coachee albo Mentee). Celem jest uczynienie Klienta silniejszym, lepszym. Ja lubię mówić o tym, że poszukujemy, odkrywamy i kreujemy najlepszą wersję siebie. Ten wzrost może dotyczyć różnych ról, które dorosły człowiek ma do wypełnienia w swoim życiu. Np. Coaching Biznesowy będzie się skupiał na roli lidera zespołu w pracy, a Life Coaching może dotyczyć relacji prywatnych i ról partnera życiowego lub rodzica.

W każdym z przypadków Klient zyskuje refleksje, nowe spojrzenie na siebie i na sytuacje, nowe  opcje działania. Wzrasta motywacja do działania, pewność siebie, świadomość siebie oraz naturalnie rodzi się "lekkość bycia".

Paradoksalnie, im lepiej Coach-Mentor wykona swoją pracę, tym mniej Klient będzie go potrzebował w przyszłości. Choć tutaj mamy pewną immanentną różnicę pomiędzy relacją coachingową, a relacją mentoringową. W Coachingu z reguły realizujemy pewien uzgodniony kontrakt, który kończy się po osiagnięciu celu. Relacja mentoringowa, ze swej natury, może być relacją długotrwałą, kiedy to Mentee w różnych sytuacjach konsultuje się ze swoim Mentorem. Taka relacja może się też przerodzić w przyjaźń.

Proces i Relacja

Zarówno Coaching, jak i Mentoring to procesy rozwojowe i transformacyjne. To wymiana myśli, doświadczeń, energii. To relacja dwóch dorosłych osób, i jak każda relacja, wymaga ona niezbędnych warunków, aby doprowadziło to do zmiany korzystnej dla Klienta. To wspólna podróż przez lepsze i gorsze chwile. To wspólne pokonywanie lub rozmontowywanie napotkanych przeszkód. To czasami poruszanie się dwa kroki do przodu i znów  jeden do tyłu. To bycie ze sobą w gorszym nastroju. I, co ciekawe,  najtrudniejsze sesje są często źródłem najcenniejszych i najtrwalszych zmian.

 

Zmiana korzystna dla Klienta nie nastąpi, jeżeli nie uda się nawiąząć relacji oprartej na ZAUFANIU, szacunku i poufności. Zarówno Coach, jak i Mentor odpowiadają za zbudowanie tej relacji i na początku stworzenie warunków, które będą komfortowe dla Klienta. Bez ZAUFANIA Klient nie otworzy się i będziemy poruszać się tylko po powierzchni, a zmiany będą płytkie.

Coach i Mentor towarzyszą więc Klientowi w tej podróży do zmiany. Nie oceniają. Zachęcają Klienta do refleksji, poszerzają jego perspektywę, motywują go i wspierają. Prowadząc proces, Coach i Mentor przede wszystkim aktywnie słuchają, zadają pytania otwarte, parafrazują, odzwierciedlają (działają jak lustro, w którym Klient może się przejrzeć z różnych perspektyw), kreują wyzwania, pomagają zindentyfikować silne strony i już obecne zasoby Klienta.

Klarowność Ról

Podkreślmy raz jeszcze, że zarówno Coaching, jak i Mentoring to relacja dwóch dorosłych osób. I jak w każdej relacji niezwykle istotna jest klarowność ról. Powinno to zostać wyjaśnione i uzgodnione na początkowym etapie relacji, a potem konsekwentnie przestrzegane. Np. jednym z wyzwań dla Coacha jest "nauczenie" Klienta tego, że Coach nie będzie odpowiadał na pytania typu "A co Ty Rysiek zrobił byś na moim miejscu?".

 

Fundamentalną różnicę ról podsumowałbym w sposób następujący:

  • W każdym z przypadków Coach i Mentor odpowiadają za to JAK odbywa się proces. W szczególności odpowiadają za jakość swojego warsztatu oraz etykę relacji i procesu
     

  • Natomiast to Klient decyduje o tym CO jest tematem rozwoju i zmiany. I to Klient ostatecznie decyduje jakie działania podejmie i co wykorzysta do własnego rozwoju. 

Coach i Mentor też się rozwijają

Jako Grande Finale koniecznie chciałbym się jeszcze podzielić jedną refleksją.

 

Dzięki prowadzonym sesjom Coach i Mentor też nieustannie się rozwijają. 

 

Jeśli tylko Coach i Mentor CHCĄ, mogą czerpać bezcenne dla swojego rozwoju korzyści z każdej przeprowadzonej sesji. Są to tak naprawdę niezwykle ubogacające doświadczenia. Poprzez autorefleksję, czasami medytację lub po prostu praktykowanie ciszy, można szlifować swój warsztat, jak również uświadamiać sobie swoje własne "cienie". Szczególnie te, które mogą być przeszkodą w utrzymaniu neutralności i bezstronności.

Nie bez znaczenia jest tu Superwizja, prowadzona regularnie przynajmniej na początkowym etapie swojej praktyki, zarówno Coacha, jak i Mentora. Zaryzykuję stwierdzenie, że każdy Dobry Coach i każdy Dobry Mentor również ma swojego Mistrza. To m.in. uczy pokory oraz chroni przed bardzo niebezpiecznym i niezwykle kuszącym przekonaniem, że "po tylu latach praktyki wiemy juz wszystko".

Ja nieustannie uczę się tego, co to znaczy Być Człowiekiem i jeszcze raz WSZYSTKIM MOIM KLIENTOM BARDZO ZA TO DZIĘKUJE.