Empatia – czym jest i jak ją rozwijać? Kim jest człowiek empatyczny?
Zaktualizowano: 6 wrz
Empatia to zdolność rozumienia stanów emocjonalnych innych ludzi i spojrzenia na świat z ich perspektywy.
To niezwykła zdolność, jedna z najbardziej fascynujących i istotnych cech ludzkiego doświadczenia, mająca wpływ na nasze relacje, zachowania społeczne oraz ogólny rozwój jednostki i społeczeństwa.
Zapraszamy do podróży przez fascynujący świat empatii wobec innych, w którym odkryjemy, czym jest, jak kształtuje nas jako jednostki społeczne oraz jak możemy ją doskonalić, aby tworzyć bardziej wspierające i zrozumiałe otoczenie dla wszystkich.
Czym jest empatia? Co to takiego – definicja.
Empatia to zdolność do rozumienia i współodczuwania emocji, a także do dostrzegania perspektywy innych ludzi.
Brené Brown, amerykańska psycholog i pisarka, wskazuje, że umiejętność odczuwania empatii to „chęć czucia z drugim człowiekiem”, „zrozumienie jego wewnętrznego świata”, „połączenie”. Doskonale obrazuje to ten krótki film Brené Brown:
Choć empatia stanowi klucz do zrozumienia emocji i potrzeb innych, jest również niezbędna do wyrażania wsparcia i zainteresowania tym, co przeżywają. Co więcej, ta zdolność poznawcza umożliwia poznanie motywów kierujących zachowaniem innych.
Jest ważna w kontekście naszego zdrowia psychicznego, pozytywnie wpływa na nasze relacje z innymi i buduje więzi międzyludzkie. Jest niezwykle istotnym elementem rozwoju społecznego.
Kim jest człowiek empatyczny? Co to znaczy?
Poniższy piękny cytat Carla Rogersa wyjaśnia bardzo wiele:
„Bycie empatycznym to widzenie świata oczami drugiego, a nie widzenie własnego odbitego w jego oczach.”
Oto cechy charakterystyczne dla osób empatycznych:
Umiejętność słuchania: potrafią słuchać aktywnie i z uwagą, dając innym poczucie, że są ważni; takie słuchanie to zdolność do stworzenia w sobie przestrzeni na czyjąś opowieść.
Nieocenianie innych: zazwyczaj unikają oceniania innych i starają się ich zrozumieć bez osądzania. „Słucham Cię i Ci wierzę.”
Zdolność do wczuwania się: są w stanie wczuć się w cudzą perspektywę, zrozumieć cudze uczucia i doświadczenia.
Otwartość na różnorodność, promowanie tolerancji: doceniają różnorodność kulturową, społeczną i indywidualną, co pozwala im unikać uprzedzeń i stereotypów; zdają sobie sprawę, że można odczuwać różne emocje i doświadczać różnych sytuacji; są gotowi zaakceptować tę różnorodność.
Wrażliwość na potrzeby innych: zwykle są wrażliwi na potrzeby i cierpienie innych jednostek, gotowi do wsparcia i pomocy.
Rozwiązywanie konfliktów: często dążą do harmonii i dobrych relacji. Są bardziej skłonne do komunikacji, negocjacji i szukania win-win solutions, co może przyczyniać się do rozładowania napięć, poprawy relacji interpersonalnych oraz ograniczenia zachowań agresywnych.
Takie osoby odgrywają istotną rolę w budowaniu lepszego, bardziej zrozumiałego i wspierającego świata, w którym ludzie są gotowi wzajemnie się wspomagać i szanować.
Dzięki empatii łatwiej nawiązywać więzi z innymi, co sprzyja harmonijnym interakcjom społecznym i relacjom interpersonalnym.
Jakie są źródła empatii? Skąd się to bierze?
Aby zrozumieć, skąd bierze się empatia, musimy odwołać się do neurobiologii. Badania neurobiologiczne i neuropsychologiczne pokazują, że nasza reakcja jest wynikiem przetwarzania informacji przez neurony lustrzane, czyli grupę komórek nerwowych umieszczonych w korze motorycznej płata czołowego oraz korze ciemieniowej.
Ich wyjątkowość polega na tym, że umożliwiają interpretację zachowań obserwowanych u innych osób, co stanowi podstawę współodczuwania.
Z perspektywy biologii ewolucyjnej empatia nie jest luksusem, lecz kluczową adaptacją, która zapewniła przetrwanie naszego gatunku. Zdolność do rozumienia i podzielania stanów emocjonalnych innych umożliwiła tworzenie silniejszych więzi społecznych, skuteczniejszą opiekę nad potomstwem oraz lepszą koordynację działań w grupie, np. podczas polowania czy obrony.
Empatia jest fundamentem zachowań prospołecznych i altruizmu, które spajają społeczność i zwiększają jej szanse na przetrwanie w trudnych warunkach.
A zatem empatia jest naturalną cechą każdego człowieka. Bez niej nie bylibyśmy w stanie budować relacji w społeczeństwie. Już niemowlęta odczuwają empatię na długo przed swoimi pierwszymi urodzinami.
A zdrowe relacje pozwalają zaspokoić potrzebę przynależności, która znajduje się w centrum znanej piramidy potrzeb Maslowa.
Co sprawia, że ludzie charakteryzują się tak zróżnicowanymi poziomami empatii?
Empatia często jest wynikiem interakcji trzech głównych czynników: predyspozycji społecznych, biologicznych i środowiskowych. Jej rozwój jest procesem złożonym i stopniowym, który może być kształtowany przez różne doświadczenia na przestrzeni naszego życia.
Predyspozycje biologiczne.
Zaliczamy tu przede wszystkim cechy dziedziczne. Badania pokazują, że nasze geny odpowiadają za określony poziom empatii aż w 50 procentach.
Empatia wiąże się z połączeniami nerwowymi w naszym mózgu. To one mogą wpływać na to, na ile jesteśmy empatyczni. Badania wskazują, że upośledzone działanie synapsów wiąże się ze stosowaniem przemocy, psychopatią i zachowaniami antyspołecznymi – czyli brakiem empatii.
Predyspozycje psychologiczne.
To doświadczenia z dzieciństwa, sposób wychowania, ale również sposób przywiązania, jaki udało nam się wypracować na etapie wczesnego dzieciństwa. To relacje i wzorce, jakie panowały i panują w naszych rodzinach. Dzieci, które od najmłodszych lat uczą się identyfikowania i wyrażania emocji, są wychowywane w poczuciu odpowiedzialności za innych oraz doświadczają empatii ze strony opiekunów – mają większe szanse na rozwinięcie tej zdolności w swoim życiu.
Predyspozycje środowiskowe.
Ta cenna kompetencja może być również nabywana poprzez obserwację, modelowanie i uczenie się od innych. W tym sensie przyjęte normy społeczne i wartości kulturowe również odpowiadają za nasz poziom empatii. Kultury, które promują troskę i zrozumienie dla innych, przewyższają w tym aspekcie kultury zorientowane na jednostkę.
Pamiętajmy, że można ją rozwijać i wzmacniać za pomocą różnych strategii i działań. Więcej na ten temat napiszemy w dalszej części artykułu.
Mózgowe podstawy empatii: podróż po obwodach neuronalnych.
Chociaż neurony lustrzane odgrywają kluczową rolę, empatia jest złożonym procesem angażującym całą sieć obszarów mózgu. Naukowcy zidentyfikowali tzw. „obwód empatii”, w skład którego wchodzą:
Przednia część wyspy (anterior insula), odpowiedzialna za odczuwanie naszych własnych emocji i ciała, co pozwala nam rezonować z uczuciami innych;.
Przednia kora zakrętu obręczy (anterior cingulate cortex), która pomaga w regulacji reakcji emocjonalnych.
Skrzyżowanie skroniowo-ciemieniowe (temporoparietal junction), kluczowe dla empatii poznawczej, czyli zdolności do przyjęcia perspektywy innej osoby.
Razem te obszary pozwalają nam nie tylko zrozumieć, co ktoś myśli, ale także poczuć to, co czuje.
Jak działa współodczuwanie u osób wysoko wrażliwych (WWO)?
Charakterystyczny dla WWO wysoki poziom empatii i zdolność do współodczuwania sprawiają, że szybciej i głębiej angażują się w sprawy innych. WWO intensywnie odczuwają emocje. W odpowiedzi na szereg zarówno przyjemnych, jak i bolesnych wyzwalaczy doświadczają silnych uczuć (zarówno pozytywnych, jak i negatywnych).
WWO są zwykle empatami, a nastroje innych mocno na nich wpływają. Ich mózg cechuje się zarówno większą liczbą, jak i większą aktywnością neuronów lustrzanych. Jak wyjaśniliśmy wcześniej, te neurony odpowiadają za poziom odczuwania większej empatii i pomagają poznać cudze intencje. WWO nie tylko domyślają się, jak ktoś się czuje, ale w pewnym stopniu sami odczuwają to samo, co ta osoba.
Są często bardzo wyczulone na subtelne sygnały społeczne, takie jak ton głosu, gesty ciała czy wyraz twarzy. Dzięki temu bezbłędnie rozpoznają emocje i potrzeby innych. Potrafią to nawet małe dzieci.
Różne rodzaje empatii jako elementy emocjonalnej inteligencji.
Inteligencja emocjonalna składa się z kilku kluczowych elementów, które pozwalają rozumieć, kontrolować i wyrażać swoje uczucia, a także odczytywać emocje osób nas otaczających. Jednym z jej głównych składników jest właśnie empatyczność.
Daniel Goleman, amerykański psycholog, autor bestsellerowej książki "Inteligencja emocjonalna", podkreśla jej wagę jako kluczowego elementu tego rodzaju inteligencji, ponieważ umożliwia ona budowanie zdrowych relacji oraz skuteczne współdziałanie z nimi.
Goleman wyróżnia następujące dwa główne rodzaje empatii:
Empatia poznawcza to zdolność do przejęcia punktu widzenia drugiej strony i spojrzenia na rzeczywistość z jej perspektywy.
Empatia emocjonalna pozwala odczuwać emocje drugiej osoby.
Niektórzy psychologowie dodają jeszcze trzeci rodzaj nazywany empatią współczującą (ang. empathic concern). To zdolność i gotowość do podejmowania działań mających na celu poprawę samopoczucia osób cierpiących. Można by powiedzieć, że to troska o innych widoczna w działaniu.
Według Golemana empatia jest pochodną rozwoju poznawczego i wykazuje niezwykle silny związek ze samoświadomością.
Samoświadomość to zdolność do pojmowania własnych stanów psychicznych. To świadomość tego, co dzieje się w naszym wnętrzu. Z kolei im bardziej jesteśmy otwarci na własne emocje, tym lepiej odczytujemy emocje innych.
Samoświadomość, polegająca na umiejętności spostrzegania i rozumienia tego, co czujemy w danej chwili, jest równocześnie podstawą inteligencji emocjonalnej. Wszelkie cieplejsze stosunki z innymi, które leżą u podstaw troski o nich, wynikają z emocjonalnego dostrojenia się w tej sytuacji.
Goleman twierdzi, że kluczem do wyczucia emocji jest nie tyle wyraz słowny, ile umiejętność odczytywania sygnałów niewerbalnych: tonu głosu, gestów czy wyrazu twarzy. Na prawdziwe emocje danej osoby wpływa nie to, co mówi, ale to, jak mówi.
W badaniach nad komunikowaniem się stwierdzono, że co najmniej 93% emocji przekazywane jest właśnie kanałami niewerbalnymi.
Jak zmierzyć empatię? Kwestionariusz Współczynnika Empatii (EQ).
Choć empatia wydaje się być cechą subiektywną, psychologowie opracowali narzędzia do jej pomiaru. Najbardziej znanym jest Kwestionariusz Współczynnika Empatii (Empathy Quotient, EQ), stworzony przez Simona Barona-Cohena i jego zespół.
Test ten składa się z 60 pytań oceniających zarówno empatię poznawczą (zdolność rozumienia perspektywy innych), jak i afektywną (zdolność do adekwatnego reagowania emocjonalnego na uczucia innych).
Wyniki EQ pozwalają umiejscowić poziom empatii danej osoby na spektrum i są wykorzystywane zarówno w badaniach naukowych, jak i w diagnostyce klinicznej, np. w kontekście spektrum autyzmu.
Empatia, sympatia i współczucie: jakie są kluczowe różnice?
Chociaż te trzy pojęcia często stosuje się zamiennie, opisują one odrębne sposoby reagowania na emocje innych. Zrozumienie różnic jest kluczowe dla świadomej komunikacji.
Sympatia (współodczuwanie "dla" kogoś): to uczucie żalu lub smutku z powodu nieszczęścia innej osoby. Patrzymy na sytuację z zewnątrz, z własnej perspektywy. Mówimy: "Przykro mi, że to cię spotkało." Sympatia tworzy dystans.
Empatia (współodczuwanie "z" kimś): to zdolność do wejścia w czyjąś perspektywę i poczucia tego, co ta osoba czuje, jakbyśmy byli na jej miejscu. Mówimy: "Rozumiem, jak się czujesz. To musi być bardzo trudne." Empatia buduje połączenie.
Współczucie (działanie): to kolejny krok po empatii. To nie tylko odczuwanie z kimś, ale także pragnienie, by ulżyć jego cierpieniu, połączone z konkretnym działaniem. Mówimy: "Widzę, jak cierpisz. Jak mogę ci pomóc?" Współczucie motywuje do działania.
Współczucie może się objawiać również poprzez działania takie jak pocieszanie i udzielanie wsparcia. Jest to reakcja emocjonalna, która wywołuje chęć złagodzenia bólu lub nieszczęścia kogoś innego.
Oznacza troskę, ale Wojciech Eichelberger zauważa, że:
Z pozoru słodkie i piękne współczucie może być skażone litością i w gruncie rzeczy niewiele nas kosztuje. Wyrażamy je, aby poczuć się lepiej koncentrując się na „ja”.
Celem empatyczności jest „wejście w buty” drugiego człowieka, a nie stawianie siebie w pozycji wyższej. A to czasem jest problemem współczucia, kiedy mówimy: „jaki jesteś biedny”, „tak mi ciebie szkoda”, ale równocześnie myślimy: „dobrze, że ja jestem inny”, „dobrze, że mnie to nie dotyczy”. Zatem współczucie niekoniecznie wymaga pełnego zrozumienia czyjejś sytuacji.
Podsumowując ten wątek:
Współczucie nie poprzedzone empatią, stawia nas w pewnym sensie wyżej, natomiast empatia jest zdolnością postawienia się w sytuacji innej osoby.
Jak działa empatia zbyt silna? Przykłady nadmiernej empatii w relacjach.
Ten dar musi być używany w zdrowy i świadomy sposób. Oto kilka przykładów jego nadużywania.
Manipulacja emocjonalna.
Osoby o nadmiernej empatii mogą paść ofiarą manipulacji ze strony innych osób. Manipulanci wykorzystują zdolność wczuwania się w potrzeby i uczucia innych w celu osiągnięcia własnych korzyści. W takiej sytuacji może np. pojawić się współuzależnienie w relacji.
Empatyczna osoba poświęca własne potrzeby, aby pomóc drugiej osobie. Ale zdarzają się też osoby, które wykorzystują swoją ponadprzeciętną zdolność do empatii, aby manipulować innymi, udając odpowiednie zachowanie, by osiągnąć swoje cele.
Przeciążenie emocjonalne, zmęczenie współczuciem i wypalenie zawodowe.
Osoby pracujące w zawodach pomocowych (lekarze, terapeuci, pracownicy socjalni) są szczególnie narażone na negatywne skutki nadmiernej empatii. Zjawisko to ma swoje fachowe nazwy: "przeciążenie emocjonalne" (emotional overload) oraz "zmęczenie współczuciem" (compassion fatigue). W odróżnieniu od wypalenia zawodowego, które wynika z przeciążenia pracą, zmęczenie współczuciem jest bezpośrednim skutkiem absorbowania traumy i cierpienia innych. Prowadzi to do głębokiego wyczerpania emocjonalnego, cynizmu i poczucia bezradności, co zmusza do zdystansowania się od pacjentów w celu ochrony własnego zdrowia psychicznego.
Wypalenie zawodowe może dotyczyć także liderów biznesowych. Liderzy o silnej empatii mogą nadmiernie angażować się w problemy swoich podwładnych. Ten wysiłek może prowadzić do przemęczenia z powodu nadmiernej troski, a nawet wypalenia i w efekcie końcowym… spadku empatyczności.
Niektórzy pracownicy mogą mieć tendencję do wykorzystywania naturalnej troskliwości szefa, mając nadzieję na stałe wsparcie i odciążanie ich od bardziej wymagających zadań. Dlatego empatyczny lider musi nauczyć się dbać o swój dobrostan psychiczny. Troszcząc się o innych, lider nie może rezygnować z siebie.
Brak równowagi między empatycznością a samoświadomością.
Nadmierny poziom może prowadzić do zaniedbywania własnych potrzeb i naruszania granic osobistych. Własny dobrostan poświęca się na rzecz innych, co może prowadzić do wyczerpania, wypalenia, frustracji i braku satysfakcji z życia.
Wybiórcza empatia.
Może także występować tendencja do selektywnego okazywania jej wobec wybranych osób lub grup społecznych, co może prowadzić do wykluczenia lub dyskryminacji innych.
Empatia może być wyczerpująca.
Warto pamiętać, że sytuacja wymagająca ciągłej uwagi powoduje drenaż naszych zasobów energetycznych — zwłaszcza emocjonalnych i umysłowych. Współodczuwanie wymaga koncentracji, samokontroli i gotowości do okazania go. Osoba nadmiernie empatyczna często nie potrafi postawić własnych potrzeb na pierwszym miejscu, a gdy tak się dzieje, towarzyszy jej poczucie winy.
Podsumowując, jest pożądana w wielu zawodach, w których człowiek bez empatii sobie nie poradzi. Ale ważne jest ćwiczenie empatii zrównoważonej z umiejętnością stawiania granic, tak, by z uważnością i odpowiedzialnością korzystać z tej zdolności.
Czym jest brak empatii u człowieka? Jakie są tego konsekwencje?
Brak empatii, choć często mylony z egocentryzmem, w skrajnych przypadkach może być objawem głębszych zaburzeń psychicznych. Konsekwencje behawioralne obejmują trudności w budowaniu relacji, skłonność do manipulacji, agresji i konfliktów.
W psychologii klinicznej chroniczny i głęboki brak empatii jest kluczowym kryterium diagnostycznym dla poważnych schorzeń, takich jak:
Antyspołeczne zaburzenie osobowości (osobowość dyssocjalna): charakteryzuje się lekceważeniem norm społecznych i praw innych osób.
Psychopatia: często wiązana z brakiem wyrzutów sumienia, powierzchownym urokiem i instrumentalnym traktowaniem ludzi.
Narcystyczne zaburzenie osobowości: przejawia się poczuciem wyższości, potrzebą podziwu i brakiem zdolności do rozpoznawania uczuć i potrzeb innych.
Według psychologów osoby wykazujące niższy poziom empatii zwykle wychowywały się w poczuciu bezkarności oraz braku odpowiedzialności za innych.
Jakie są tego konsekwencje?
Osoba pozbawiona empatii może mieć wiele kłopotów w życiu dorosłym. Obojętność prowadzi do problemów w relacjach międzyludzkich, trudności w rozwiązywaniu konfliktów, a nawet do sięgania po rozwiązania siłowe.
Jak widać, zdolności empatyczne są kluczowe dla rozwoju społecznego i emocjonalnego dziecka, dlatego ważne jest, aby rodzice zwracali na to uwagę już od najmłodszych lat.
W społeczeństwie, w którym ta umiejętność jest promowana i ceniona, istnieje większa tendencja do współpracy, zrozumienia i wzajemnego wsparcia. Z kolei niski poziom empatii może prowadzić do konfliktów społecznych, dyskryminacji oraz wykluczenia.
Przykłady empatii: w związku, w pracy, na co dzień.
Można podać niezliczoną liczbę przykładów zachowań wspierających — nie tylko w odniesieniu do najbliższych. Oto wybrane przykłady zachowań pokazujących odpowiednie wyczucie, zrozumienie, troskę i wsparcie:
Powrót zdenerwowanego partnera z pracy.
Twój partner wraca z pracy. Widzisz, że jest zdenerwowany lub zmęczony. Zamiast zasypywać go informacjami o tym, co zdarzyło się w trakcie Twojego dnia i jakie bieżące problemy trzeba rozwiązać, zapraszasz go, żeby opowiedział Ci o swoich kłopotach. Słuchasz z uwagą, pytasz, jak możesz pomóc. Jeżeli trzeba, przytulasz i mówisz: "Nie jesteś z tym sam(a). Cokolwiek się stanie — jestem z Tobą."
Emocjonalne zachowanie koleżanki w pracy.
W pracy jedna z członkiń Twojego zespołu zaczyna reagować bardzo emocjonalnie. Zamiast mówić jej, że takie zachowanie jest nieprofesjonalne, zapraszasz ją na rozmowę w cztery oczy i pytasz, czy może zmaga się z jakimś dużym problemem.
Okazuje się, że jej dziecko jest poważnie chore, a w pracy ma dużo obowiązków. Zaczyna się bać, że ją straci ze względu na kumulujący się stres, a wtedy jeszcze trudniej będzie pomóc dziecku.
Pytasz, jakie rozwiązanie pomogłoby jej przejść przez ten trudny okres (np. bardziej elastyczne godziny pracy, zwiększona możliwość pracy z domu, tymczasowe przeniesienie części obowiązków na innych członków zespołu, urlop lub profesjonalne wsparcie psychologiczne).
Sytuacja przy kasie w supermarkecie.
Stoisz przy kasie w supermarkecie. Przed Tobą jest staruszka, która właśnie płaci i nie radzi sobie z pakowaniem zakupów. Trzęsą jej się ręce. Proponujesz, że jej pomożesz. Być może nawet po wyjściu ze sklepu pomagasz jej przejść przez przejście dla pieszych.
Cierpiące zwierzę.
Natykasz się na zwierzę, które cierpi — czy to z powodu usidlenia, zranienia czy też głodu lub wyczerpania. Bez wahania pomagasz mu lub wzywasz fachową pomoc. Nie przechodzisz obok tego obojętnie.
Jak widzisz, empatia objawia się na bardzo różne sposoby. I często tak niewiele trzeba, aby zrobić coś niezwykle cennego dla kogoś innego. Liczy się nie tyle sam akt, ile to, jak druga strona poczuła się dzięki nam. To jest w tym najważniejsze i zarazem najpiękniejsze!
Czy empatii można się nauczyć? Sposoby na rozwój empatii.
Jak najbardziej można ją ćwiczyć i rozwijać. Przede wszystkim bardzo duże znaczenie ma tutaj praca nad samoświadomością poprzez identyfikowanie własnych uczuć, tego, jak nasze ciało reaguje na to, co nam się wydarza, i tego, co wtedy czujemy, i gdzie wędrują nasze myśli.
Oto kilka podpowiedzi, wskazówek i ćwiczeń na wzmacnianie empatii przez całe życie:
Aktywne słuchanie.
Okazuj zainteresowanie swojemu rozmówcy poprzez uważność, patrz mu w oczy, pokazuj, że podążasz za nim. Ważne jest, aby nie tylko słuchać, ale także słyszeć. Bądź obecny i skoncentrowany na jego wypowiedziach, unikaj myślenia o sobie i przygotowywania w myślach swoich odpowiedzi. Zadawaj pytania, parafrazuj, nie osądzaj.
Praktykowanie wdzięczności.
Codziennie zastanów się, za co jesteś dzisiaj wdzięczny. Prowadź dziennik wdzięczności. Wdzięczność tworzy nowe ścieżki neuronalne i nastawia nas na wychwytywanie większej liczby pozytywów z rzeczywistości.
Rozwijanie samoświadomości.
Zatrzymuj się w ciągu dnia. Wsłuchuj się w swoje ciało i oddech. Poczuj, jakie w danym momencie są twoje emocje i jak na ciebie wpływają. Praktykuj mindfulness – praktyka uważności pomaga lepiej zrozumieć siebie i swoje myśli. Bądź otwarty na różne formy pomocy, takie jak terapia, coaching lub mentoring: możesz otrzymać narzędzia i perspektywę, które pomogą ci lepiej poznać siebie i swoje uczucia oraz znacząco przyspieszyć rozwój osobisty.
Przyjmowanie perspektywy drugiej osoby.
Wyobraź sobie siebie w sytuacji innej osoby: co wtedy czujesz, o czym myślisz, czego potrzebujesz?
Podsumowując, konsekwentne i świadome budowanie poziomu empatii ma duże znaczenie dla ostatecznego sukcesu. To proces, który wymaga czasu, wysiłku i otwartości. Bądź cierpliwy. Zyskasz większą wiedzę o sobie, otwartość na doświadczenia innych, silniejsze relacje i lepsze zdrowie psychiczne.
Jak rozwijać komunikację empatyczną NVC (porozumienie bez przemocy)?
Marshall Rosenberg, twórca procesu komunikacji nienawigacyjnej, znanej także jako Nonviolent Communication (NVC), czyli Porozumienie Bez Przemocy (PBP), również porusza temat empatyczności w swojej pracy. Jego książka pt. "Nonviolent Communication: A Language of Life" (Komunikacja Bez Przemocy: Język Życia) stała się klasykiem w dziedzinie komunikacji i rozwiązywania konfliktów.
W kontekście NVC, empatia jest kluczowym elementem w budowaniu głębokiego zrozumienia i wspieraniu autentycznej komunikacji między ludźmi.
Rosenberg opisuje ją jako zdolność do wczuwania się w cudze uczucia i emocje, potrzeby i perspektywy, bez oceniania, krytykowania czy interpretowania. W jego podejściu do komunikacji polega to na słuchaniu w taki sposób, by naprawdę zrozumieć to, czego druga strona doświadcza. Odzwierciedlają to jego wnikliwe cytaty.
„Empatia to pełne szacunku zrozumienie cudzych doświadczeń.”
Podkreśla również, że prawdziwa empatia wymaga autentycznej obecności i odpowiedzialności, skupienia całej uwagi na rozmówcy i gotowości do zrozumienia jego wewnętrznego doświadczenia. Wszystko zależy od naszej zdolności bycia obecnym w bieżącej chwili. Cali jesteśmy z rozmówcą, obecni w przestrzeni jego przeżyć.
„Empatia: opróżnienie umysłu i słuchanie całym jestestwem.”
Często zdarza się, że zamiast takiej postawy pojawia się w nas silne pragnienie udzielania rad, dodawania otuchy, pocieszania lub wyrażania opinii.
„Nim zaczniesz udzielać rad albo dodawać otuchy, najpierw spytaj.”
Rosenberg dodaje, że nie zdołamy dać komuś czegoś, czego sami nie mamy.
Współodczuwanie jest jak most, który łączy nas z innymi. Żeby móc innym ofiarować empatię, sami także jej potrzebujemy. Kiedy czujemy, że schodzimy na pozycje obronne, powinniśmy zastosować jedną ze strategii, by najpierw okazać sobie wsparcie.
Zastanów się, proszę, co wpłynęło na obniżenie Twoich możliwości. Zmęczenie? Trudny okres w życiu? Stres? Zatrzymaj się, porozmawiaj z kimś, kto Cię zna i zrozumie. Odpocznij.
Jak rozwijać empatię u dzieci?
Dorośli często uważają empatyczność za przejaw słabości i powstrzymują ją u dzieci. Co więcej, myślenie dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnym wieku szkolnym wiąże się z tak zwanym egocentryzmem myślenia, czyli brakiem świadomości, że może istnieć inna od naszej perspektywa.
Dlatego szczególnie w sytuacjach kryzysowych, czyli np. gdy dziecko uderzy innego malucha, warto pytać je, jakby się czuło na jego miejscu. W takim momencie warto wyraźnie podkreślać, że takie zachowanie rani drugiego malucha.
Warto również od najmłodszych lat wspólnie z dziećmi działać na rzecz chorych, biednych i samotnych oraz robić rzeczy dla dobra wspólnego. Zasadniczy wpływ ma również praca w grupach, w szczególności wszelkiego rodzaju sporty zespołowe.
W rozwijaniu empatii pomaga też przygarnięcie zwierzęcia. Domowe zwierzaki, w szczególności koty i psy, potrafią wspaniale wyczuwać samopoczucie swojego właściciela (a nawet chorobę!) i w ten sposób bardzo skutecznie uczyć dzieci wrażliwości na innych.
Czy warto być empatycznym?
Zdecydowanie tak! Bez tej umiejętności trudno doświadczyć bliskości. Ponadto pomaga ona w wychowaniu dzieci, budowaniu związków opartych na zaufaniu, zrozumieniu i szacunku oraz tworzeniu wartościowych relacji zawodowych.
📌 Podsumowanie: znaczenie empatii w relacjach międzyludzkich.
W zglobalizowanym i dynamicznym świecie, w kontekście braku stabilności i zmiennego otoczenia, umiejętność empatycznego myślenia i działania staje się coraz bardziej cenna.
W obliczu ciągłych zmian, lęku i poczucia niepewności co do przyszłości, empatia pozwala nam lepiej radzić sobie z niejednoznacznością.
Pomaga budować wspierające relacje interpersonalne, wzmacniać odporność psychiczną i zwiększać otwartość na różnorodność, w tym neuroróżnorodność, o której piszemy w osobnym artykule.
To nie tylko zdolność do zrozumienia innych, ale także klucz do budowania lepszego świata.
Mamy nadzieję, że udało nam się odpowiedzieć na często powtarzane pytanie: „Empatia, co to znaczy?
Pamiętajmy, że empatia to umiejętność zrozumienia innych, którą możemy rozwijać i pielęgnować przez całe życie. Ćwiczmy ją, ponieważ przynosi ona korzyści nie tylko innym, ale nam samym. Wzmacnia nasze relacje i daje poczucie wspólnoty. Praktykujmy ją na co dzień i dostrzegajmy piękno w różnorodności naszych doświadczeń.
Bibliografia:
Oto książki wykorzystane do napisania tego artykułu:
Marshall B. Rosenberg, Porozumienie bez przemocy, wydanie 3, rozszerzone.
Elaine N. Aron (2017). Wysoko wrażliwi. Jak funkcjonować w świecie, który nas przytłacza?
Zobacz powiązane treści:
Sprawdź inne artykuły związane z tematem emocji:
Czym jest skuteczna komunikacja interpersonalna?
Bariery w komunikacji interpersonalnej.
Komunikacja werbalna i niewerbalna: porozumienie w relacjach z innymi.
Język ciała i komunikacja niewerbalna.
Okno Johari: narzędzie do wzajemnego poznania.
O Autorce:
Autorką artykułu jest Agnieszka Kucza, certyfikowany coach i mentor w Empowerment Coaching Kraków.
Agnieszka pracuje z klientami w obszarze life coachingu, coachingu kariery oraz coachingu i mentoringu menedżerskiego. Jej duże doświadczenie zawodowe w obszarach Purchase-to-Pay, projektów finansowych, transformacji i zastosowania LEAN w finansach sprawia, że dobrze rozumie potrzeby klientów biznesowych.
Znając doskonale realia działania mniejszych i większych firm, Agnieszka dobrze też rozumie, z czym na co dzień borykają się ich pracownicy.
Komentarze