Konfucjusz: cytaty, biografia i nauczanie chińskiego filozofa

Konfucjusz (551-479 p.n.e.) pozostaje jednym z najważniejszych filozofów w historii całego świata, a także jednym z tych, którzy wywarli największy wpływ na myśl zachodnią, w szczególności na chrześcijaństwo. Jego nauka zmieniła na zawsze rozumienie roli jednostki w społeczeństwie.

I choć sam ponoć nie pisał, to idee tego myśliciela i nauczyciela zostały zebrane przez jego uczniów i przekazane światu w różnych formach. Dziś określane są jako konfucjanizm.

Ta krótka biografia pozwoli nam zrozumieć, kim był Konfucjusz i jak duży był jego wpływ na rozwój cywilizacji. Podamy też najsłynniejsze cytaty Konfucjusza. Kilka z nich do dziś należy do najczęściej cytowanych złotych myśli.

Krótka biografia Konfucjusza (ch. Kong Fu-tzu) .

Konfucjusz urodził się w roku 551 p.n.e. w małej chińskiej wiosce w powiecie Lu, obecnie prowincja Shandong (lub inaczej Shan-tong). Ten chiński filozof był niewątpliwie jedną z tych osobowości, które co jakiś czas pojawiają się na świecie i odciskają na nim jedyne w swoim rodzaju piękno. O jego wielkości świadczą nie tylko jego nauki, ale także własne życie.

Wczesne lata.

Był dzieckiem z drugiego małżeństwa swojego ojca z rodu Kong, który w chwili narodzin syna miał już ponad 60 lat i zmarł, gdy Konfucjusz miał 3 lata. Wychowywała go samotnie matka.

Ojciec Konfucjusza miał już dziewięć córek z pierwszego małżeństwa, ale nie chciał umrzeć, nie posiadając syna. Zawarł więc umowę z biednym wdowcem, który oddał mu swoją najmłodszą córkę. Przyszła matka Konfucjusza miała wtedy zaledwie 13 lat.

Ród ojca należał do bardzo szlachetnej, choć zubożałej linii. Jego przodkami byli przyrodni brat ostatniego cesarza z dynastii Shang oraz krewny, który był księciem Szung.

Jednakże kontrowersyjny charakter drugiego małżeństwa ojca skazał zarówno przyszłego filozofa jak i jego matkę na życie w odcięciu od rodziny. Śmierć ojca pozostawiła matkę w ogromnych kłopotach finansowych. Udało jej się jednak zapewnić chłopcu doskonałe wykształcenie, w czym na pewno pomógł fakt, że już od najmłodszych lat wykazywał ogromną chęć do nauki.

Podobno od najmłodszych lat Konfucjusz był wielkim miłośnikiem książek i już w bardzo młodym wieku potrafił celebrować złożone rytuały tamtych czasów. Mówi się też, że nie był szczególnie przystojny, bo miał dość dużą głowę.

Mając 15 lat, podjął naukę, którą sam opłacał wytężoną pracą. Posiadając początkowo jedynie umiejętność strzelania z łuku, był nadzorcą stad owiec i wołów.

Znaczenie imienia i nazwiska.

Pierwotne nazwisko Konfucjusza brzmiało Kong Fu-tzu (co oznaczało „Mistrz Kong”), a po łacinie znaczyło „Konfucjusz”.

Na imię miał Qiu (丘), czyli „pagórek”, prawdopodobnie z powodu wypukłego czoła, według wierzeń Chińczyków, znamionującego inteligencję. Zwany był też Zhongni (仲尼). Dzieciństwo spędził w Qufu pod Yanzhou, gdzie od małego fizyczną pracą musiał zarabiać na siebie i swoją matkę.

Wczesna dorosłość i pierwsza ucieczka z państwa Lu.

W wieku 19 lat ożenił się i rozpoczął karierę urzędniczą. Zdobył sławę człowieka niezwykle uczonego. Był kolejno naczelnikiem spichlerzy, nadzorcą pól książęcych i ludzi doglądających zwierząt ofiarnych.

W 530 p.n.e. założył szkołę, w której uczono pisma, zasad zachowania się i podstawowej wiedzy. Po wybuchu buntu w państwie Lu musiał uciekać do sąsiedniego państwa Qi. Po powrocie do Lu został zarządcą u następnego władcy, a później jego bliskim doradcą.

Naprawianie państwa rozpoczął od reformy uciążliwego systemu podatkowego (był zwolennikiem niskich podatków). Domagał się powierzenia przywództwa „ludziom szlachetnym i uczonym”, bez względu na ich pochodzenie.

Lata średnie i druga ucieczka z Lu.

Od 498 p.n.e. jego uczniowie zaczęli obejmować najwyższe stanowiska w rządzie. Około 497 p.n.e. wprowadził politykę burzenia murów w miastach zbuntowanych rodów, co wywołało wielką rewoltę i zmusiło go do opuszczenia księstwa.

W wyniku tego przez kilkanaście lat błąkał się po sąsiednich państwach w towarzystwie kilku uczniów, starając się o posadę u różnych władców. A ponieważ nie znalazł zrozumienia u żadnego z nich, często wręcz przymierał głodem.

Drugi powrót do Lu, ostatnie lata i śmierć.

W 483 p.n.e. wrócił do Lu i zadowolił się stanowiskiem nauczyciela. Prawdopodobnie nie zgromadził za życia wielu uczniów, choć niektóre źródła konfucjańskie wyolbrzymiają ich liczbę nawet do 3 000.

Konfucjusz zmarł w 479 p.n.e. Ten wielki chiński filozof został pochowany w Qufu, gdzie do dziś znajduje się jego grób. Rośnie tam las pokrywający obszar o średnicy ponad 8 kilometrów, który według legendy wyrósł z kilku drzew zasadzonych przez uczniów Konfucjusza w hołdzie jego pamięci i wpływowi, jaki wywarł na chińską kulturę.

Gdy umarł, uczniowie opłakiwali go przez 3 lata, a najwierniejszy z nich, Zigong, spędził na grobie mistrza 6 lat, powtarzając:

„Od początku ludzkości aż do dziś nie było człowieka równego Konfucjuszowi.”

Niewiele wiadomo o synu Konfucjusza. Z kolei jego wnuk był jedną ze znaczących postaci konfucjanizmu. Nazywał się Kong Ji.

Jakie są główne zasady konfucjanizmu?

Głównym tematem rozważań Konfucjusza było codzienne życie ludzi i stabilność społeczeństwa. Konfucjanizm opierał się na następujących pięciu podstawowych cnotach:

1. humanitaryzm,

2. praworządność,

3. poprawność,

4. mądrość,

5. lojalność.

Cnoty te z kolei realizują się w pięciu powinnościach, czy też fundamentalnych relacjach społecznych:

1. między panującym i urzędnikiem,

2. ojcem i synem,

3. starszym i młodszym bratem,

4. mężem i żoną,

5. między przyjaciółmi.

Wg niego moralność jednostki i podstawowa rola rodziny są fundamentem i gwarantem stabilności całego państwa. Dużą rolę w kształtowaniu ładu społecznego odgrywa również wykształcenie, obejmujące nie tylko umysł, ale także serce i ducha.

Nauka Konfucjusza to system, który podkreślał znaczenie ciężkiej pracy, lojalności, poświęcenia, uczenia się i porządku społecznego.

Jego przemyślenia były niezwykle uniwersalne, a jego nauczanie zyskało całkowicie ponadczasowe znaczenie. Wypracował on szereg wartości w życiu człowieka, które według niego były niezbędne do sprawnego funkcjonowania całego społeczeństwa.

Jak nauczanie Konfucjusza wpłynęło na społeczeństwo chińskie?

Znaczenie Konfucjusza dla Chin było przeogromne. Chińska kultura zmieniła się nieodwracalnie pod wpływem jego koncepcji.

Bardzo często nauczał on o człowieku ren (humanitarnym), który posiada wiele cnót. Wtedy można rozumieć humanitarność jako cnotę doskonałą. A w codziennej praktyce humanitarności musi się odzwierciedlać troska o innych. To do niego należy sławne powiedzenie:

"Nie czyń innym, czego dla siebie nie pragniesz" ("Dialogi" XII, 2)

Z idei prawości i praworządności Konfucjusz wyprowadził zasadę działania bez nagrody, ponieważ każdy człowiek ma obowiązki, które musi wypełniać.

Wartość wynikająca z działań nie leży w efekcie, lecz w podjętym wewnętrznym wysiłku. Należy działać wypełniając obowiązki, a efekty powierzyć woli Niebios, losowi, przeznaczeniu (ming).

Na czym polegało zrozumienie "ming"?

Zrozumieć "ming" znaczy rozumieć nieuniknioność świata i w związku z tym nie zwracać uwagi na zewnętrzne porażki lub powodzenia, a działać i wypełniać swoje obowiązki. Efektem takiego działania jest szczęście, ponieważ jesteśmy wolni od niepokoju o powodzenie naszych działań i lęku przed porażką.

Czy konfucjanizm był religią?

Konfucjanizm w pierwotnej wersji nie był religią, lecz systemem etycznym, nauką o tym, jak być dobrym, społecznie wartościowym człowiekiem.

Sam Konfucjusz podejrzliwie odnosił się do religii, gdyż widział w niej niebezpieczny zabobon. Gdy był bliski śmierci, nie pozwolił, by się za niego modlono. Urzekał ludzi swą uczciwością, prawością i nauczycielskim entuzjazmem.

Twierdził, że zmysł moralny u człowieka jest odpowiednikiem kosmicznego porządku natury. W swej nauce w ogóle nie odwoływał się do sił nadprzyrodzonych.

Jako jedyny z twórców wielkich doktryn nie twierdził, że pochodzi ona z jakiegokolwiek boskiego źródła ani natchnienia niedostępnego dla innych ludzi.

Był tradycjonalistą stojącym na straży szeroko pojętej tradycji. Nauczał nienagannych manier i użyteczności dla państwa i społeczeństwa.

Uważał, iż z każdej nazwy wynika coś, co tworzy istotę rzeczy, do której dana nazwa się odnosi. Rzeczy więc powinny pozostawać w zgodzie z tą idealną istotą. Czyli rzeczywistość powinna odpowiadać nazwie ją określającej. Z każdej nazwy określającej stosunki społeczne wynikają konkretne obowiązki i odpowiedzialność. Władca, minister, ojciec i syn — osoby noszące te nazwy — muszą spełniać obowiązki wynikające z danej nazwy.

Jak ta nauka wpłynęła na chińskie społeczeństwo?

Przez tysiąc lat chińscy uczniowie na początku każdego ranka podnosili ręce, okazując tym szacunek Konfucjuszowi. A dzieci recytowały sentencje Konfucjusza, dopóki nie zapisały się w ich pamięci. To pokazuje, jak wielkie było jego znaczenie dla rozwoju chińskiej kultury i tożsamości.

Ostatecznie w II wieku n.e., za czasów dynastii Han, konfucjanizm został uznany w Chinach za ideologię państwową, a Konfucjusza uhonorowano tytułem Największego Mędrca-Nauczyciela.

Ok. 175 roku n.e. jego maksymy wykuto na kamiennych tablicach, których fragmenty zachowały się do dziś.

W 555 r. wydano dekret cesarski nakazujący wybudowanie świątyni ku czci filozofa w każdym mieście, będącym siedzibą władz okręgu.

W r. 637 rozpoczęto umieszczanie wizerunków tego chińskiego myśliciela w szkołach.

Za panowania dynastii Tang do wyżej wspomnianego tytułu Największego Mędrca-Nauczyciela dodano tytuł Najwyższego Mistrza (665 r.), honorowy tytuł królewski (739 r.), a także tytuł Pierwszego Świętego (1013 r.).

Tak więc podobnie jak w przypadku historii innych wybitnych nauczycieli, jego nauki nie zostały dobrze zrozumiane przez ludzi lub, delikatnie mówiąc, rozwinięte w kierunku, którego sam Mistrz by nie chciał.

Kolejnym ważnym wydarzeniem w historii budowania jego kultu było nadanie mu, za panowania dynastii Song, honorowego tytułu cesarskiego (1048 r.). Panowanie dynastii Yuan i Ming przyniosło ogłoszenie go Wielkim Nauczycielem Narodu oraz Najdoskonalszym, Najprzenikliwszym, Najcnotliwszym Nauczycielem.

Czym są Czteroksiąg i Pięcioksiąg konfucjański?

Czteroksiąg i Pieciksiąg konfucjański to najważniejsze ksiągi, które składają się na tzw. „klasykę konfucjańską” i odgrywają w Chinach rolę podobną do Biblii w świecie zachodnim.

Pięcioksiąg powstał jako pierwszy i składają się na niego następujące pozycje:

• Księga Przemian (Yijing).

• Księga Pieśni (Shijing).

• Księga Rytuałów (Liji).

• Księga Dokumentów (Shujing).

• Kronika Wiosen i Jesieni (Chunqiu).

Tradycja przypisuje ich autorstwo Konfucjuszowi, ale według historyków nie był on ich autorem, a trzy księgi powstały jeszcze przed jego narodzeniem.

Czteroksiąg został zebrany dużo później przez Zhu Xi (1130–1200) jako uzupełnienie Pięcioksięgu i składają się na niego nastepujące pozycje:

• Wielka Nauka (Daxue).

• Doktryna Środka (Zhongyong).

• Dialogi konfucjańskie (Lunyu).

• Księga Mencjusza (Mengzi).

Zbiór tych dzieł do 1905 roku stanowił podstawę egzaminów dla kandydatów do służby państwowej w Chinach.

Ciekawostki nt. Konfucjusza.

Poznaj ciekawostki, które pokazują niezwykły wpływ Konfucjusza na kolejne pokolenia – nie tylko w Chinach.

1. Wpływ był tak wielki, że odzwierciedlił się również w chińskiej kuchni. Nie jest przypadkiem, że potrawy te sporządzane są według równowagi pięciu smaków, a z ich jedzeniem wiążą się określona etykieta oraz filozofia.

   
   

2. Kuchnia chińska jest najbardziej różnorodna i zaskakująca na świecie. Podstawowymi smakami są: słodki, słony, kwaśny, gorzki i ostry. A w każdej prawdziwej chińskiej potrawie z pewnością znajdziesz połączenie tych pięciu smaków.
   

3. Według rządu Chin obecnie na świecie żyje ponad 2 mln jego potomków. Tylko w prowincji Shandong, na wschodzie Chin, z której pochodził Konfucjusz, ponad 2 mln osób nazywa się Kong, co – według Komitetu Gromadzenia Danych o Genealogii Konfucjusza – jest gwarancją, że są jego potomkami.

   
   

4. Najnowsze dane genealogiczne są wynikiem 10-letnich prac. Deyong, który założył komitet i jest potomkiem filozofa w 77. pokoleniu, oświadczył, że "Jest to najpełniejsze i najbardziej systematyczne zestawienie genealogii Konfucjusza”. Pierwsze zestawienie opracowano w 1937 roku i obejmowało 600 tysięcy potomków płci męskiej. Obecnie uwzględnia także kobiety oraz Chińczyków mieszkających za granicą.
   

5. Reżim Chin utworzył Pokojową Nagrodę Konfucjusza, która jest odpowiednikiem światowej Pokojowej Nagrody Nobla. Wśród laureatów tej chińskiej nagrody są takie "pokojowe indywidualności", jak Władimir Putin (2010) i Fidel Castro (2014). Wielki filozof chyba nie byłby z tego zadowolony…
   

6. We wstępie do tego artykułu wspomnieliśmy o wpływie Konfucjusza na chrześcijaństwo. Należałoby jednak powiedzieć o znaczącym wpływie na cały humanizm.

   
   

7. Ostatnia ciekawostka, którą chcemy się podzielić dotyczy sławnego powiedzenia: "Nie czyń drugiemu, co tobie niemiłe." Być może uważasz, że pochodzi ona z chrześcijaństwa, a nawet przypisałbyś ją Jezusowi. Otóż w żadnej z Ewangelii nie znajdziesz dokładnie takich słów wypowiedzianych przez Jezusa. Kto zatem powiedział: "Nie czyń drugiemu, co tobie niemiłe?" Otóż zrobił to Konfucjusz (już pięć wieków przed Chrystusem) i są to wcześniej wspomniane słowa: "Nie czyń innym, czego dla siebie nie pragniesz" lub "Nie narzucaj innym tego, czego sam nie pragniesz."

Konfucjusz: cytaty i refleksje. Życie, człowiek, mądrość, nauczyciel, Ren.

W tym miejscu przekazujemy zbiór złotych myśli, aforyzmów i przypowieści wielkiego filozofa, pochodzący ze sławnych "Dialogów Konfucjańskich".

Ta księga składa się z 20 rozdziałów i 473 wierszy i najprawdopodobniej powstała dzięki drugiemu pokoleniu uczniów Konfucjusza. I choć "Dialogi" sprawiają wrażenie księgi nieuporządkowanej, jest jedna rzecz, która bardzo je spaja.

To wspomniane już wcześniej pojęcie "ren". Słowo "ren" występuje w tej księdze ponad sto razy.

Dlaczego to ma znaczenie?

Kiedy za życia poproszono Konfucjusza, aby prosto wyjaśnił to pojęcie, odpowiedział: "Kochać ludzi". To właśnie jest esencja człowieka humanitarnego.

Sięgnijmy więc do mądrości zarówno umysłu, jak i serca i poznajmy najciekawsze cytaty Konfucjusza:

Pytasz mnie, dlaczego kupuję ryż i kwiaty? Kupuję ryż, żeby przeżyć i kwiaty, żeby mieć po co żyć.

Bezużyteczną rzeczą jest uczyć się, lecz nie myśleć, a niebezpieczną myśleć, lecz nie uczyć się niczego.

Bez znajomości siły słów nie sposób poznać ludzi.

Brakiem odwagi jest wiedzieć co prawe, ale tego nie czynić.

Człek szlachetny jest hojny, acz bez ekstrawagancji, pracuje, nie narzekając, ma swe potrzeby, lecz nie jest pożądliwy, jest pewny siebie, lecz nie arogancki i wzbudza respekt, lecz nie strach.

Człek szlachetny wierzy w to, co słuszne, niezależnie od wiary innych w niego.

Człowiek szlachetny stara się, by inni byli dobrzy. Prostak czyni odwrotnie.

Człowiek szlachetny nie szafuje obietnicami, lecz czyni więcej niż przyrzekł.

Człowiek szlachetny kieruje się sprawiedliwością. Człowiek mały – korzyścią.

Cieśla, który chce dobrze robotę wykonać, musi wpierw naostrzyć swe narzędzia.

Dawniej ludzie uczyli się dla samych siebie, dziś robią to na pokaz.

Gdy śmierć nadchodzi, ptak smutno śpiewa, a człowiek dobre wypowiada słowa.

Każdego dnia przyswajać to, czego nam brak. Każdego księżyca nie zapomnieć tego, co przyswoiliśmy. To można nazwać oddaniem nauce.

Kiedy staje się oczywiste, że cele nie mogą zostać osiągnięte, nie dostosowuj celów, dostosuj działania.

Kto nabytą wiedzę pielęgnuje, a nową bez przerwy zdobywa, ten może być nauczycielem innych.

Lepiej nie zaczynać, niż zacząwszy nie dokończyć.

Mamy dwa życia. To drugie zaczyna się wtedy, kiedy zorientujemy się, że mamy tylko jedno.

Na drzewie dobrych intencji jest wiele kwiatów, lecz mało owoców.

Największym powodem do chwały nie jest nigdy nie upaść, ale umieć podnieść się za każdym razem , kiedy upadniemy.

Nie ma znaczenia jak wolno idziesz, tak długo jak nie przestajesz.

Nie narzekaj, że Ci ciężko, jeśli idziesz na szczyt.

Nie narzucaj innym tego, czego sam nie pragniesz.

Nie strzelaj do muchy z katapulty.

Powiedz mi, a zapomnę, pokaż mi, a zapamiętam, pozwól mi zrobić, a zrozumiem.

Prawość jest jedynie wtedy prawością, gdy nie ma w niej korzyści. Korzyść (li) jest przeciwieństwem prawości (yi).

Przed wkroczeniem na drogę zemsty, wykop dwa groby.

Uczyć się i nie myśleć to strata czasu, myśleć i nie uczyć się to niebezpieczeństwo…

Wybierz sobie zawód, który lubisz, a nigdy nie będziesz zmęczony.

lub

Wybierz pracę, którą kochasz, a nie będziesz musiał pracować nawet przez jeden dzień w swoim życiu.

Żaden lekarz nie może być dobrym lekarzem, jeżeli sam nie chorował.

https://www.youtube.com/watch?v=KV0_Oo2_hYs

3 minutowa animowana biografia Konfucjusza

Jeśli zainspirowały Cię te cytaty i chciałabyś przeczytać jeszcze więcej — bardzo wyczerpującą listę myśli tego chińskiego mistrza i nauczyciela znajdziesz na WikiQuote.

Zobacz również powiązane artykuły:

Poznaj życiorysy i osiągnięcia innych postaci kluczowych dla rozwóju filozofii:

• Sokrates – czyżby pierwszy dobry coach na świecie?

• Czym są trzy sita Sokratesa?

• Platon: filozof idei, który zmienił sposób myślenia o rzeczywistości

• Arystoteles: życie, idee i wpływ na rozwój cywilizacji

• Laozi i taoizm – kim był Lao Tzu i czego uczy Tao Te Ching?

• 50 umysłów, które zmieniły świat - kompletny przewodnik

To również może Cię zainteresować:

• Geneza coachingu – czy to zaczęło się jeszcze przed Chrystusem?

• Jakie są rodzaje myślenia wg Arystotelesa

• Wartości w życiu człowieka