Viktor Frankl: psychiatra, który przeżył Auschwitz
- Ryszard Skarbek
- 4 dni temu
- 8 minut(y) czytania
Zaktualizowano: 2 dni temu
Viktor Frankl to jedna z najbardziej niezwykłych postaci XX wieku. To austriacki psychiatra i psychoterapeuta, ale również neurolog i myśliciel. Jego traumatyczne doświadczenia z czasu II wojny światowej ukształtowały jedną z najciekawszych koncepcji w historii psychologii.
Jako terapeuta, który sam doświadczył skrajnego cierpienia, Frankl pokazał, że nawet w nieludzkich warunkach życie ma sens, a człowiek może odnaleźć wewnętrzną wolność.
W tym artykule przybliżamy jego życie, doświadczenia obozowe, drogę naukową oraz znaczenie logoterapii, która do dziś inspiruje metody terapeutyczne, coaching i rozwój osobisty.
Viktor Frankl: życiorys wiedeńskiego psychiatry.
Biografię Frankla podzieliliśmy na trzy główne części:
Wczesne lata.
Okres II wojny światowej i przeżycia z obozów zagłady.
Czas po wojnie.
W osobnych akapitach opisujemy dorobek austriackiego naukowca i jego książki, wśród których tytuł "Człowiek w poszukiwaniu sensu" wybija się na pierwszy plan.
Wczesne lata.
Viktor Emil Frankl urodził się 26 marca 1905 r. w Wiedniu w rodzinie pochodzenia żydowskiego. Był drugim z trójki dzieci. Jego matka, Elsa (z domu Lwa) pochodziła z Pragi. Ojciec Gabriel pochodził z południowych Moraw i był Dyrektorem w Ministerstwie Opieki Społecznej.
Viktor już jako młody człowiek interesował się pytaniami o sens życia, co wyróżniało go na tle rówieśników. Wiedeński klimat intelektualny, silnie związany z rozwojem psychoanalizy i filozofii, miał ogromny wpływ na jego myślenie.
W roku 1921, w wieku zaledwie 16 lat, V. E. Frankl wygłosił swój pierwszy publiczny wykład "O sensie życia" oraz został członkiem Młodych Robotników Socjalistycznych.
W 1923 roku zdał maturę, a na zakończenie liceum napisał esej zatytułowany "O psychologii myśli filozoficznej". W tej pracy zagłębił się w sposób szczególny w poglądy Artura Schopenhauera. Rozpoczął też intensywną korespondencję z Zygmuntem Freudem, która zaowocowała osobistym spotkaniem obydwu panów.
W roku 1924 rozpoczął studia medyczne na University of Vienna, koncentrując się na psychiatrii i neurologii. Wcześnie wszedł w dialog z myślą takich znanych postaci jak Freud czy Alfred Adler, by z czasem wyraźnie oddalić się od ich teorii.
W 1925 r. renomowany magazyn "International Journal of Individual Psychology" opublikował jego kolejny artykuł zatytułowany "Psychotherapy and Weltanschauung". Jego głównym tematem były granice między psychoterapią i filozofią oraz fundamentalne pytania o sens i wartości, które stały się motywem przewodnim jego życiowej pracy.
W roku 1926 kontynuował publiczne prelekcje na kongresach w Dusseldorfie, Frankfurcie i Berlinie i wtedy po raz pierwszy użył słowa "logoterpia". Wszystko to osiągnął w wieku zaledwie 21 lat.
W latach 1928-1929 zorganizował w siedmiu miastach europejskich Ośrodki Poradnictwa, w których młodzież mogła uzyskać pomoc bezpłatnie.
W roku 1930 uzyskał tytuł doktora medycyny, a równocześnie zorganizował w Wiedniu specjalny program pomocowy, po którym po raz pierwszy od lat nie dochodziło do samobójstw studentów. To zyskało mu międzynarodową uwagę. Znany psychiatra Wilhelm Reich zaprosił go do Berlina, a Uniwersytety w Pradze i Budapeszcie zaproponowały, aby prowadził tam zajęcia.
W latach 1931-1932 Frankl odbył szkolenie z neurologii. W latach 1933-1937 pracował w "Maria Theresien Schloessl" w Wiedniu, gdzie prowadził tzw. "Pawilon Samobójców". Z jego usług skorzystało około 3 000 pacjentek. W roku 1937 rozpoczął też prywatną praktykę, która jednak została bardzo szybko ograniczona na skutek wydarzeń politycznych.
W roku 1938 nastąpił bowiem "Anschluss", czyli inwazja oddziałów Hitlera na Austrię. Ze względu na swoje pochodzenie zabroniono mu leczenia pacjentów pochodzenie aryjskiego.
W związku z tym w latach 1940-1942 objął stanowisko dyrektora Oddziału Neurologicznego Szpitala Rothschilda - jedynej kliniki dla Żydów. Ryzykując życiem, sabotował nazistowskie procedury i fałszował opinie biegłych, aby zapobiec eutanazji osób chorych psychicznie. W tym czasie otrzymał też wizę imigracyjną do Ameryki. Ale z niej nie skorzystał, bo nie chciał opuścić swoich starszych rodziców.
W 1941 roku Frankl poślubił swoją pierwszą żonę, pielęgniarkę Mathilde (Tilly) Grosser. Wkrótce po ślubie Tilly zaszła w ciążę. Niestety w roku 1942 naziści zmusili młode małżeństwo do przerwania ciąży zgodnie z ideologią, która mówiła, że żydowskie dzieci nie miały prawa przyjścia na świat.
Wojna i doświadczenia graniczne w obozach koncentracyjnych Theresienstadt, Bergen-Belsen, Auschwitz i Dachau.
Lata wojny były dla Wiktora czasem skrajnej próby. W latach 1942–1945 był więźniem czterech różnych obozów zagłady. W roku 1942, zaledwie 9 miesięcy po ślubie, wraz z żoną i rodzicami został deportowany do obozu przejściowego Theresienstadt na północ od Pragi.
Siostra Stella zdążyła uciec do Australii, zaś brat Walter wraz z żoną próbowali uciec przez Włochy - niestety bezskutecznie. Rodzina została rozdzielona i od tego momentu każdy z nich nie miał wieści o losie pozostałych.
Po pół roku spędzonym w Theresienstadt ojciec Viktora umarł z wyczerpania. Viktor i Mathilde, a wkrótce potem 65-letnia matka Elsa, zostali przewiezieni do Auschwitz. Elsę natychmiast zamordowano w komorze gazowej, a Tilly przeniesiono do Bergen-Belsen, gdzie umarła w 1944 r. w wieku 24 lat. Po krótkim pobycie w Auschwitz Viktor został przetransportowany do Kaufering, a potem do Türkheim, które były filiami Dachau.
27 kwietnia 1945 roku obóz został wyzwolony przez wojska amerykańskie. W sierpniu Wiktor powrócił do Wiednia, gdzie w przeciągu kilku dni dotarły do niego wieści o śmierci żony, matki, ojca oraz brata zamordowanego wraz z żoną w Oświęcimiu.
Doświadczenie obozowe ukształtowało jego myślenie o człowieku jako istocie zdolnej do wyboru postawy nawet w najbardziej nieludzkich warunkach. Zaobserwował, że ci, którzy potrafili odnaleźć sens - choćby w myśli o bliskich czy przyszłym zadaniu - mieli większą szansę przetrwania.
Dla niego samego była to chęć odtworzenia zniszczonej przez gestapo rozprawy habilitacyjnej z zakresu logoterapii. Dla jednego z odratowanych z próby samobójczej więźniów było to dziecko czekające za granicą.
O przeżyciach z tego okresu opowiedział w swojej książce „Wciąż mówisz 'tak' życiu”. Jego zdaniem, można „stworzyć wewnętrzne opanowanie samego stanu cierpienia” i przetrwać psychicznie nawet najcięższe kryzysy egzystencjalne. Ponadto szczególnie wyjątkowo trudne okoliczności życiowe dają możliwość „wzrastania ponad siebie”.
Później często podkreślał, że nawet w miejscu masowej zagłady człowiek zachowuje ostatnią wolność: wybór własnej postawy. To przekonanie stało się fundamentem jego logoterapii i analizy egzystencjalnej, o których opowiemy za chwilę.
Życie po wojnie - naukowiec, wykładowca i autorytet międzynarodowy.
Po wojnie Frankl wrócił do Wiednia, gdzie kontynuował pracę naukową i kliniczną.
W 1947 roku poślubił swoją drugą żonę Eleonorę Katharinę Schwindt, która była praktykującą katoliczką. Małżonkowie szanowali swoje religijne korzenie, oboje uczęszczali do kościoła i synagogi oraz obchodzili Boże Narodzenie i Chanukę. Wg najbliższych Wiktor modlił się codziennie i znał na pamięć słowa codziennych modlitw i psalmów.
W tym samym roku urodziła się ich jedyna córka Gabriele Frankl-Vesely, która później została psychologiem dziecięcym.
W roku 1946 Frankl został dyrektorem Vienna Neurological Policlinic i piastował to stanowisko przez 25 lat. W tym samym roku odtworzył swoją prace naukową i uzyskał tytuł doktora habilitowanego psychiatrii oraz zaczął wykładać na Uniwersytecie Medycznym w Wiedniu.
W 1948 r. otrzymał tytuł doktora filozofii za rozprawę zatytułowaną "The Unconscious God" oraz tytuł profesora nadzwyczajnego z Neurologii i Psychiatrii na Uniwersytecie w Wiedniu.
W roku 1950 założył "Austriackie Medyczne Towarzystwo Psychoterapii" i został jego pierwszym prezesem.
W 1955 roku został profesorem neurologii i psychiatrii Uniwersytetu Wiedeńskiego. W tym samym czasie tytuły profesorskie przyznały mu liczne uczelnie zagraniczne, w tym Harward, Cambridge i Stanford.
W roku 1966 został Profesorem Wizytującym na Southern Methodist University w Dallas (USA).
W 1970 r. na Międzynarodowym Uniwersytecie w San Diego (California) powstał pierwszy na świecie Instytut Logoterapii.
W 1972 roku uhonorowano Frankla stanowiskiem Visiting Professor na Duquesne University w Pittsburghu (USA). W sumie otrzymał 29 doktoratów honoris causa na całym świecie.
W roku 1992 w Wiedniu powstał "Instytut Wiktora Frankla", którego zarząd składał się z przyjaciół akademickich i członków rodziny.
Jego wykłady przyciągały studentów z całego świata. A swoim studentom zwykł powtarzać następujące słowa:
„Nie gońcie za sukcesem – im bardziej ku niemu podążacie, czyniąc z niego swój jedyny cel, tym częściej on was omija. Do sukcesu bowiem, tak jak do szczęścia, nie można dążyć. Musi on z czegoś wynikać. Występuje jedynie jako niezamierzony rezultat naszego zaangażowania w dzieło większe i ważniejsze od nas samych."
Viktor E. Frankl zmarł 2 września 1997 w wieku 92 lat, pozostawiając po sobie ogromne dziedzictwo intelektualne. Został pochowany w semickiej części Cmentarza Centralnego w Wiedniu.
Viktor Frankl jako twórca logoterapii i świadek historii ludobójstwa.
Nazwa "logoterapia" pochodzi od greckiego słowa "logos" (sens). To podejście psychoterapeutyczne oparte na przekonaniu, że podstawową motywacją człowieka jest wola sensu. To stanowiło istotną różnicę w stosunku do jego wielkich poprzedników: Freuda (dążenie do przyjemności) i Adlera (dążenie do wyższości i doskonałości lub inaczej samorealizacji). Dlatego też jego koncepcję nazwano trzecią szkołą wiedeńską.
Frankl uważał, że człowiek może znieść niemal każde cierpienie, jeśli widzi w nim sens. Wychodził też z założenia, że każdy musi go odnaleźć indywidualnie. Niemożliwe jest wskazanie jednej, uniwersalnej recepty.
Główne zasady swojej teorii opracował przed II wojną światową, natomiast osobiste przeżycia związane z Holocaustem umożliwiły Franklowi obserwowanie ludzkich zachowań w sytuacjach absolutnie skrajnych.
Jako psychiatra analizował reakcje psychiczne więźniów niemieckich lagrów. Zauważył, że cierpienie samo w sobie nie ma wartości, ale sposób, w jaki człowiek się do niego odnosi, może nadać mu sens. To doświadczenie doprowadziło go do sformułowania pojęcia "homo patiens" - człowieka zdolnego do sensownego przeżywania cierpienia.
Stworzona przez niego logoterapia i analiza egzystencjalna koncentrują się na pytaniu: czego życie ode mnie oczekuje w danej sytuacji? To podejście psychoterapeutyczne zakłada, że sens nie jest czymś, co należy wymyślić, lecz czymś, co trzeba odkryć - często poprzez zaangażowanie w sprawę większą niż pojedynczy człowiek.
Jak mało kto połączył osobiste doświadczenie z głęboką refleksją naukową. Dlatego pozostaje symbolem nadziei, odpowiedzialności i wiary w człowieka - nie abstrakcyjnej, lecz opartej na realnym doświadczeniu granicznym.
Psychoterapia egzystencjalna vs psychoanaliza. Na czym polega główna różnica?
Choć Frankl znał i szanował Freuda, wyraźnie odcinał się od psychoanalizy redukującej człowieka do popędów. Dla Frankla kluczowe były duchowy i egzystencjalny wymiar człowieka. Terapia w jego ujęciu miała pomagać pacjentowi odkrywać sens, a nie tylko redukować objawy.
Jego teoria była odpowiedzią na kryzys sensu, który obserwował zarówno przed wojną, jak i po niej. Dlatego jego podejście określane jest często jako terapia sensu.
„Człowiek w poszukiwaniu sensu” – dlaczego ta książka jest tak ważna?
Ten uznany myśliciel napisał 30 książek, które zostały przetłumaczone na 22 języki, m.in. na język polski. Najsłynniejszym dziełem jest książka „Człowiek w poszukiwaniu sensu”, która do tej pory sprzedała się w ilości ponad 12 mln egzemplarzy. Podobno podyktował ją w ciągu 9 dni, a jej oryginalny tytuł brzmiał "Ein Psycholol Erlebt das Konzentrantionslager". Niedługo później przetłumaczono ją na język angielski i opublikowano jako "Man's Search For Meaning". Tak stała się światowym bestsellerem.
Ta książka łączy osobiste doświadczenia autora z refleksją psychologiczną i filozoficzną. W niezwykle bezpośredni sposób opisuje życie w obozach koncentracyjnych, a jednocześnie pokazuje jak różnie ludzie radzili sobie z męką i bólem.
Jej realizm jest czasem przytłaczający, czy wręcz brutalny, ale równocześnie niesie ona pełne nadziei, wzmacniające przesłanie.
To opowieść o sile ludzkiego ducha i możliwości wyboru swojej postawy w odniesieniu do każdej sytuacji. Takie przesłanie jest uniwersalne i ponadczasowe. Wiele osób, które przeczytało tę książkę diametralnie zmieniło swój sposób myślenia o życiu.
Victor Frankl i jego dziedzictwo. Dlaczego jego spuścizna jest nadal aktualna?
Współczesny świat znów zmaga się z kryzysem sensu i poczuciem pustki. Rośnie liczba depresji, a swoje żniwo zbiera syndrom wypalenia zawodowego. Powiększa się poczucie zagubienia i samotności.
Franklowska koncepcja sensu życia może być świetną receptą na te bolączki XXI wieku. Jest nadal aktualna nie tylko w terapii, ale znajduje zastosowanie również w pracy coachingowej, przywództwie i szeroko pojętym rozwoju osobistym.
Frankl przypominał, że sens nie jest czymś, co można narzucić - pojawia się jako rezultat naszego zaangażowania w coś większego. To przesłanie jest szczególnie ważne w czasach niepewności i szybkich zmian.
📌 Podsumowanie: siła woli człowieka, który przeżył cztery obozy koncentracyjne.
Viktor Frankl był psychiatrą i twórcą logoterapii, która opiera się na pojęciu woli sensu.
Jego semickie pochodzenie sprawiło, że w czasie II wojny światowej musiał przejść przez cztery obozy zagłady.
Jego książka „Man's search for meaning” to jedno z najważniejszych dzieł XX wieku.
Uważał, że życie ma sens w każdych okolicznościach i nawet w cierpieniu człowiek może odnaleźć znaczenie i godność.
Idea Frankla jest dziś nadal aktualna i często wykorzystywana w terapii, coachingu i rozwoju osobistym.
Zobacz także:
Fritz Perls i terapia Gestalt
Franz Kafka - literacki geniusz egzystencjalizmu
Jak pokonać kryzys wieku średniego?
Czym jest samoświadomość?
Inteligencja, a mądrość: jak jest różnica?
Pieniądze, sens i dobrostan - czego młode generacje szukają w pracy?
ks. Jan Twardowski - wiersze o śmierci, kochaniu i Bogu
Depresyjne cytaty o smutku: pomogą Ci wrócić do siebie.
Zdjęcia z cytatami po angielsku - Coachingowe Pigułki Mądrości
Komentarze