12 archetypów Junga to klucz do lepszego zrozumienia siebie i marki

Cały świat zna Carla Gustava Junga jako genialnego psychiatrę i psychoterapeutę. Jego dzieła i słowa wywarły znaczący wpływ na cywilizację Zachodu. Nazywany zbuntowanym uczniem Zygmunta Freuda, poddał krytyce teorię psychoanalizy i stworzył własną teorię psychologii analitycznej. Przeszedł do historii głównie dzięki stworzeniu dwóch koncepcji. Jego najbardziej znane osiągnięcia to archetypy i nieświadomość zbiorowa.

Ale to również jemu zawdzięczamy stworzenie takich pojęć jak introwertyk i ekstrawertyk. I to w oparciu o typy osobowości Junga stworzono testy osobowości i zachowań, które są używane do dziś. Np. Test Osobowości MBTI (ang. Myers-Briggs Type Indicator).

Co więcej, teorie Junga zostały wykorzystane w innych niż psychologia naukach. Najlepszym przykładem takiego zastosowania jest archetyp marki lub produktu stosowany w reklamie, marketingu i sprzedaży. Reprezentuje określony zestaw cech oraz wiele mówi o charakterze i głównych wartościach marki. Zawiera również wzorce zachowań ludzkich, które odzwierciedlają style bycia. W ostatnich latach podejście to zyskało na popularności w branży brandingu i zarządzania marką.

Wyjaśnimy dziś, czym są archetypy Junga i opowiemy o opracowanych przez niego archetypach osobowości. Pokażemy też różnicę między pierwowzorami osobowości a pozostałymi archetypami.

Opiszemy również cztery główne okresy życia człowieka, które zdefiniował. A na koniec podamy pięć kluczy do szczęścia człowieka, w które sam gorąco wierzył.

Czym są archetypy i nieświadomość zbiorowa: definicja i geneza archetypów.

W języku greckim słowo "archetyp" oznacza "pierwowzór" i stanowi uniwersalny wzorzec wspólny dla wszystkich ludzi.

Archetypy.

Archetypy stworzone przez Junga to fundamentalne, uniwersalne wzorce zachowań, myśli i uczuć, które odgrywają kluczową rolę w ludzkiej psychice i są wspólne wszystkim ludziom.

Są elementami zbiorowej nieświadomości, czyli wspólnego dziedzictwa całej ludzkości zapisanego w jakiejś postaci w naszych umysłach. Są to głęboko zakorzenione idee i mechanizmy, które wpływają na nasze zachowanie, decyzje oraz sposób, w jaki postrzegamy siebie i świat.

Archetypy reprezentują więc niezmienne formy, które dziedziczą wszyscy ludzie — niezależnie od pochodzenia, miejsca zamieszkania i kultury. To sfera pierwotnych schematów, która przejawia się w postaci symboli i metafor i nie daje się w pełni wyrazić za pomocą słów. Człowiek jest istotą uczestniczącą w nieświadomości zbiorowej, a psychika każdego człowieka zawiera wrodzone, wspólne wszystkim ludziom zapisy, będące dziedzictwem doświadczeń wszystkich pokoleń.

Jung doszedł do tej koncepcji, obserwując uderzające podobieństwa w mitach, symbolach religijnych i snach ludzi z zupełnie różnych kultur i epok historycznych. Zauważył, że motywy takie jak Wielka Matka, Mądry Starzec czy Bohater pojawiają się uniwersalnie, niezależnie od bezpośredniego kontaktu kulturowego.

To sugerowało istnienie głębszej, wspólnej warstwy psychicznej, która jest wrodzona i przekazywana dziedzicznie, a nie nabywana przez indywidualne doświadczenie. Archetypy są właśnie treściami tej zbiorowej nieświadomości.

Aby stworzyć swoją teorię archetypów, Carl Gustav Jung studiował i analizował religie i mity wielu kultur. Wśród nich między innymi dokładnie przestudiował:

• chrześcijaństwo,

• islam,

• buddyzm,

• hinduizm,

• taoizm,

• gnostycyzm.

Jednym z jego głównych założeń było przekonanie, że aby zrozumieć ludzki umysł, trzeba również przeanalizować wytwory umysłu, czyli np. kulturę i sztukę. A ponieważ sam lubił korzystać z metafor i obrazów o pierwotnym znaczeniu, w jego pracach również znajdziemy wiele odniesień do symboli i metafor kultur starożytnych. W ten sposób chciał sklasyfikować i opisać podstawowe motywacje i siły napędowe człowieka.

Oprócz studiowania religii, obyczajów i sztuki różnych kręgów kulturowych, badał także sny i fantazje.

I zauważył, że pewne postaci, pewne obrazy powtarzają się we wszystkich tych sferach. Konflikt ze swoim mentorem, Zygmuntem Freudem, był prawdopodobnie jedną z przyczyn jego własnych problemów. Osobiste doświadczenia trudnych do opanowania wizji i marzeń sennych spowodowały, że w swych pracach skupił się na elementach transcendentnych. Czyli na czymś większym niż pojedynczy człowiek i uznał to za źródło wielkiego wpływu na ludzkie zachowanie i na rozwój osobowości pojedynczego człowieka.

Sam pisał o tym tak:

Mity i baśnie literatury światowej mają jasno określone tematy, które pojawiają się w każdej opowieści. Te same elementy można dostrzec w wyobraźni współczesnego człowieka, w jego koszmarach, deliriach i złudzeniach. Wyobrażenia archetypowe odnoszą się do tych wspólnych obrazów i związków.

W ten sposób doszedł do wniosku, że ludzie posługują się pewną wspólną symboliką o pierwotnym znaczeniu. Jest ona uniwersalna i przekazywana z pokolenia na pokolenie poprzez kolektywną podświadomość ludzkości.

Nieświadomość.

Jung opisał nieświadomość jako sferę psychiki, która istnieje poza świadomością (ego) człowieka. Ta sfera może być zarówno indywidualna, jak i zbiorowa. Ta pierwsza zawiera wyobrażenie każdego człowieka o własnym ja, natomiast ta druga zawiera uniwersalne wzorce całego gatunku ludzkiego.

Proces indywidualizacji: droga do pełni.

Centralnym pojęciem w psychologii Junga, które łączy wszystkie inne koncepcje, jest proces indywidualizacji. Jest to trwający całe życie proces psychologicznego rozwoju, w którym człowiek dąży do integracji różnych aspektów swojej psychiki — świadomych i nieświadomych — w celu osiągnięcia pełni i stania się zjednoczoną, niepodzielną jednostką.

Indywidualizacja nie oznacza dążenia do perfekcji, ale do bycia kompletnym. Kluczową rolę w tym procesie odgrywają konfrontacja i integracja archetypów, takich jak Cień i Anima/Animus, oraz dążenie do realizacji archetypu Jaźni, który symbolizuje całość osobowości.

Ta koncepcja jest bardzo zbieżna z fundamentalną ideą coachingu, która koncentruje się na maksymalizacji potencjału jednostki przy jednoczesnym eliminowaniu ograniczających przekonań. To nieustanne poszerzanie świadomości klienta, które można porównać do dążenia do osiągnięcia indywidualnej kompletności.

Co warto zapamiętać?

Stworzone przez niego wzory pierwotne nie są kategoriami "albo-albo". Każda osoba może mieć w sobie elementy różnych archetypów, które wpływają na jej osobowość i zachowanie. Co więcej, nie są one statyczne i wzajemnie odizolowane. Oznacza to, że mogą się wzajemnie przenikać i robić to w sposób dynamiczny. Sam pisał o tym, używając pojęcia kontaminacji, czyli nieustannego, wzajemnego przenikania się.

Ponadto struktura każdego pierwowzoru jest bipolarna i składa się z części konstruktywnej i destruktywnej. Tak jak medal, który ma dwie strony. Np. Sierota może udawać niewinnego, ale w rzeczywistości reprezentuje destrukcję i cynizm.

Kluczem do zrozumienia naszej osobowości jest uświadomienie sobie dominujących wzorców, utrwalonych sposobów reagowania i postrzegania świata oraz konsekwencji, które z nich wynikają. A w następnym kroku maksymalizacja potencjału części konstruktywnej. Dobre zrozumienie własnych archetypów odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu naszej tożsamości, ale również pomaga lepiej zrozumieć innych ludzi.

Archetypy w kulturze i życiu codziennym.

Archetypy nie są tylko teoretycznymi konstruktami. Manifestują się one nieustannie w otaczającym nas świecie. Możemy je odnaleźć w bohaterach filmów, postaciach z literatury i w bajkach, które opowiadamy dzieciom.

Na przykład postać Gandalfa z "Władcy Pierścieni" jest klasycznym wcieleniem archetypu Mędrca, podczas gdy Luke Skywalker z "Gwiezdnych Wojen" przechodzi podróż archetypowego Bohatera.

W życiu codziennym archetypy mogą wpływać na to, jak postrzegamy innych – np. przypisując rolę Opiekuna troskliwej przyjaciółce lub widząc w charyzmatycznym liderze cechy Władcy. Rozpoznawanie tych wzorców pomaga zrozumieć głębsze motywacje ludzkich zachowań.

Wzorce w naszej psychice: ile jest kluczowych archetypów Carla Junga?

Jedne źródła wymieniają 12 głównych archetypów. Inne podają 4 archetypy. Ile jest ich naprawdę? Spróbujmy uporządkować wiedzę na ten temat.

Jung wierzył, że nieświadomość zbiorowa zawiera w sobie wiele różnych archetypów i jest ich na pewno więcej niż dwanaście. Wśród nich rozróżniał np. archetypy narodzin, śmierci, odrodzenia, mocy, jedności, bohatera, dziecka, Boga, demona, zwierzęcia, wody, ognia lub nawet drzewa (symbol nieświadomości). Dla przykładu, Archetyp Matki związany jest z opieką, ochroną, ciepłem i bezpieczeństwem, ale wyraża również to, co tkwi w naturze: siłę przetrwania i płodność.

Jaźń

Wśród wielu archetypów Jung wyróżnił kilka o fundamentalnym znaczeniu dla struktury osobowości. Najczęściej wymienia się cztery główne archetypy: Personę, Cień, Animę/Animusa oraz Jaźń. Jaźń jest archetypem centralnym, symbolizującym jedność i całość psychiki, do której dąży proces indywiduacji. Pozostałe trzy reprezentują kluczowe aspekty naszych relacji ze światem zewnętrznym i wewnętrznym. Zobaczmy, co je charakteryzuje.

Persona

Persona to coś na zewnątrz. To pomost pomiędzy tym, kim człowiek jest naprawdę, a tym, jak chce być postrzegany przez innych. Persona pokrywa się tu z łacińskim słowem o tym samym brzmieniu, które w pierwotnym znaczeniu oznacza maskę. Dlatego persona jako archetyp wiąże się z interakcjami społecznymi. To maska, którą przybieramy w zależności od zdarzenia – świadomie lub nieświadomie. Objawia się w różny sposób – zależnie od konkretnych okoliczności – i kieruje się zasadą adaptacji.

Anima

Anima to archetyp kobiecości w psychologii Junga i kobiecy aspekt mężczyzny. Oznacza zbiorowy wizerunek kobiecości w jego nieświadomości. Ten archetyp definiuje charakter relacji, jakie mężczyzna nawiązuje z kobietą. Zasadą, która rządzi tym archetypem, jest eros. Ciekawe, że samo słowo "anima" po łacinie oznacza duszę.

Animus

Animus to męski odpowiednik Animy. Innymi słowy, to zbiorowy archetyp męskości. Odpowiada więc wizerunkowi męskości w nieświadomości kobiety. Animus odnosi się do pojęcia „ducha”. Co więcej, jest też powiązany ze światem idei i duchowości.

Anima i Animus to dwa przeciwstawne bieguny, które składają się na psychikę człowieka. Identyfikacja z destruktywną stroną (pamiętajmy, że każdy ma taką!) powoduje poczucie rozczarowania płcią przeciwną.

Cień

Cień to archetyp "ciemnej strony" naszej osobowości; zawiera wszystko to, czego nie akceptujemy w sobie i co spychamy do nieświadomości. Należą do tego nie tylko prymitywne instynkty czy negatywne emocje, ale także nieuświadomione, pozytywne cechy i talenty, które odrzuciliśmy, ponieważ nie pasowały do naszego otoczenia (tzw. "złoty cień").

Jung podkreślał, że ignorowanie Cienia prowadzi do projekcji – przypisywania własnych niechcianych cech innym ludziom. Kluczem do dojrzałości psychicznej nie jest zwalczanie Cienia, lecz jego świadoma integracja. Uznanie i zaakceptowanie tej części siebie uwalnia zablokowaną w niej energię, prowadząc do większej autentyczności i pełni.

Bardzo praktyczne przykłady projekcji osobistego cienia podaje w prezentacji TED prof. Steve Mortenson.

Cień odzwierciedla również popędową stronę człowieka oraz instynkty, które pragną się uwolnić. Rządzi nim zasada chaosu.

Psychologia analityczna: 12 archetypów osobowości Junga, 12 archetypów marki.

Chociaż Jung opisywał wiele archetypów, popularny model 12 "archetypów osobowości" został rozwinięty i spopularyzowany znacznie później przez Carol S. Pearson i Margaret Mark w książce "The Hero and the Outlaw".

Ich praca zaadaptowała idee Junga na potrzeby marketingu i budowania marki, tworząc przystępny system kategoryzacji tożsamości. Ważne jest, aby odróżnić ten konkretny model, szeroko stosowany w brandingu, od szerszej i bardziej złożonej teorii archetypów w oryginalnej psychologii analitycznej Junga.

Poniżej przedstawiamy te 12 popularnych archetypów, które służą jako potężne narzędzie do zrozumienia zarówno ludzkich motywacji, jak i strategii marek.

Są modelami elastycznymi i nie podlegają zasadzie albo-albo. Każda osoba może nosić w sobie elementy różnych pierwowzorów, ale też może odznaczać się jednym lub kilkoma dominującymi.

Każdy z nich zmierza do osiągnięcia wybranego nadrzędnego celu, tzw. głównej orientacji, którą chce urzeczywistnić. Istnieją 4 główne orientacje:

1. Podróż duchowa.

2. Ego – zostawić swój ślad na świecie.

3. Społeczność – łączyć się z innymi.

4. Porządek – zapewnić strukturę światu.

W ramach każdej z tych czterech głównych orientacji znajdujemy po trzy archetypy, z których każdy w pierwszej kolejności realizuje jedną wybraną potrzebę główną.

Dla głównej orientacji "Podróż duchowa" są to:

• Bezpieczeństwo to główna potrzeba niewinnego (ang. innocent).

• Zrozumienie to archetyp mędrca (ang. sage).

• Wolność to odkrywca (ang. explorer).
  

Główna orientacja "Ego" to:

• Oswobodzenie i buntownik (ang. outlaw).

• Moc - magik (ang. magician).

• Mistrzostwo to archetyp bohatera (ang. hero).
  

Główna orientacja "Społeczność" obejmuje:

• Intymność - kochanek (ang. lover).

• Przyjemność – błazen lub oszust (ang. jester).

• Przynależność – zwykły człowiek (ang. everyman).
  

Do głównej orientacji "Porządek" należą:

• Służba – opiekun lub wybawca (ang. caregiver).

• Kontrola – to archetyp władcy (ang. ruler).

• Innowacyjność – artysta (ang. artist).

Zwane inaczej "typami osobowości Junga" stanowią personifikację głównych potrzeb człowieka. A poniższy rysunek przedstawia je w sposób graficzny:

Ten zestaw i dokładnie te same definicje są wykorzystywane w reklamie, marketingu, komunikacji i różnego rodzaju newsletterach sprzedażowych. To współczesna metoda tworzenia i zarządzania marką. Napiszemy o tym nieco więcej w dalszej części tego artykułu.

A teraz poznajmy bliżej wszystkie profile oraz ich szczegółowe opisy.

1. Niewinny

Motto: Wolni, by być tobą i mną.

Podstawowe pragnienie: dostać się do raju.

Cel: być szczęśliwym.

Największy strach: zostać ukaranym za zrobienie czegoś złego lub niewłaściwego.

Strategia: robić wszystko dobrze.

Słabość: nuda przy całej ich naiwnej niewinności.

Talent: wiara i optymizm.

Niewinny jest również znany jako utopista, tradycjonalista, naiwny, mistyk, święty, romantyk, marzyciel, sierota.

2. Mędrzec

Motto: Prawda was wyzwoli.

Podstawowe pragnienie: znaleźć prawdę.

Cel: wykorzystać swoją inteligencję i analizę do zrozumienia świata.

Największy lęk: bycie oszukanym, wprowadzonym w błąd — lub ignorancja.

Strategia: poszukiwanie informacji i wiedzy; autorefleksja i zrozumienie procesów myślowych.

Słabość: może studiować szczegóły w nieskończoność i nigdy nie działać.

Talent: mądrość, inteligencja, dążenie do doskonałości.

Mędrzec jest również znany jako mistrz, ekspert, uczony, detektyw, doradca, myśliciel, filozof, naukowiec, badacz, planista, profesjonalista, mentor, nauczyciel, kontemplator.

3. Odkrywca

Motto: Nie ograniczaj mnie.

Podstawowe pragnienie: wolność odkrywania, kim jesteś, poprzez odkrywanie świata,

Cel: doświadczyć lepszego, bardziej autentycznego, bardziej satysfakcjonującego życia.

Największy strach: uwięzienie, konformizm i wewnętrzna pustka.

Strategia: podróż, poszukiwanie i doświadczanie nowych rzeczy, ucieczka od nudy.

Słabość: błądzenie bez celu, bycie odmieńcem.

Talent: autonomia, ambicja, wierność własnej duszy.

Odkrywca znany jest także jako poszukiwacz, obrazoburca, wędrowiec, indywidualista, pielgrzym.

4. Buntownik

Motto: Zasady są po to, aby je łamać.

Podstawowe pragnienie: zemsta lub rewolucja.

Cel: obalić to, co nie działa.

Największy lęk: być bezsilnym lub nieskutecznym.

Strategia: zakłócać, niszczyć lub szokować.

Słabość: przejście na ciemną stronę, przestępczość.

Talent: ekstrawagancja, radykalna wolność.

Buntownik jest również znany jako wyjęty spod prawa, rewolucjonista, dziki człowiek, wyrzutek lub obrazoburca.

5. Magik

Motto: Sprawiam, że rzeczy się dzieją.

Podstawowe pragnienie: zrozumienie podstawowych praw wszechświata.

Cel: spełnić marzenia.

Największy strach: niezamierzone negatywne konsekwencje.

Strategia: opracuj wizję i żyj zgodnie z nią.

Słabość: skłonność do manipulacji.

Talent: znajdowanie rozwiązań korzystnych dla wszystkich.

Magik jest również znany jako wizjoner, katalizator, wynalazca, charyzmatyczny przywódca, uzdrowiciel, szaman.

6. Bohater

Motto: Gdzie są chęci, znajdzie się sposób.

Podstawowe pragnienie: udowodnić swoją wartość poprzez odważne czyny.

Cel: mistrzostwo w sposób, który ulepsza świat.

Największy lęk: słabość, bezbronność, bycie „cieniarzem”.

Strategia: być tak silnym i kompetentnym, jak to tylko możliwe.

Słabość: arogancja. Zawsze potrzebuje kolejnej bitwy do stoczenia.

Talent: kompetencja i odwaga.

Bohater jest również znany jako wojownik, krzyżowiec, ratownik, superbohater, żołnierz, pogromca smoków, zwycięzca i gracz zespołowy.

7. Kochanek

Motto: Jesteś jedyna.

Podstawowe pragnienie: intymność i doświadczenie.

Cel: bycie w relacji z ludźmi, pracą i otoczeniem, które się kochają.

Największy strach: być samotnym, płazem, niechcianym, niekochanym.

Strategia: stawać się coraz bardziej atrakcyjnym fizycznie i emocjonalnie.

Słabość: skierowana na zewnątrz chęć zadowolenia innych z ryzykiem utraty własnej tożsamości.

Talent: pasja, wdzięczność, uznanie i zaangażowanie.

Kochanek znany jest także jako partner, przyjaciel, intymny, entuzjasta, zmysłowiec, współmałżonek, twórca zespołu.

8. Błazen

Motto: Żyje się raz.

Podstawowe pragnienie: żyć chwilą z pełną radością.

Cel: dobrze się bawić i rozjaśnić świat.

Największy lęk: nudzić się lub nudzić innych.

Strategia: graj, żartuj, bądź zabawny.

Słabość: frywolność, marnowanie czasu.

Talent: radość.

Błazen jest również znany jako głupiec, oszust, żartowniś, praktyczny żartowniś lub komik.

9. Zwykły człowiek

Motto: Wszyscy mężczyźni i kobiety są sobie równi.

Podstawowe pragnienie: łączenie się z innymi.

Cel: przynależeć.

Największy strach: zostać pominiętym lub wyróżnić się z tłumu.

Strategia: rozwijanie zwykłych, solidnych cnót, stąpanie po ziemi, wspólny dotyk.

Słabość: zatracenie się w próbie wtopienia się w tłum lub w powierzchownych relacjach.

Talent: realizm, empatia, brak pozorów.

Zwykły człowiek jest również znany jako "równy chłop", normalny facet/dziewczyna, osoba z sąsiedztwa, realista, sztywny robotnik, solidny obywatel, dobry sąsiad, milcząca większość.

10. Opiekun

Motto: Kochaj bliźniego jak siebie samego.

Podstawowe pragnienie: chronić innych i być troskliwym.

Cel: pomagać innym.

Największy lęk: egoizm i niewdzięczność.

Strategia: robienie rzeczy dla innych.

Słabość: męczeństwo i wykorzystywanie.

Talent: współczucie, hojność.

Opiekun jest również znany jako święty, altruista, rodzic, pomocnik, podpora.

11. Władca

Motto: Władza to wszystko; to jedyna rzecz.

Podstawowe pragnienie: kontrola.

Cel: stworzyć dobrze prosperującą, odnoszącą sukcesy rodzinę lub społeczność.

Strategia: ćwicz siłę.

Największy strach: chaos, obalenie.

Słabość: autorytarne podejście, niezdolność do delegowania.

Talent: odpowiedzialność, przywództwo.

Władca jest również znany jako szef, przywódca, arystokrata, król, królowa, polityk, wzór do naśladowania, menedżer lub administrator.

12. Artysta

Motto: Jeśli potrafisz to sobie wyobrazić, da się to zrobić.

Podstawowe pragnienie: tworzyć rzeczy o trwałej wartości.

Cel: zrealizować wizję.

Największy lęk: przeciętna wizja lub przeciętne wykonanie.

Strategia: rozwijaj kontrolę artystyczną i umiejętności.

Zadanie: tworzyć kulturę, wyrażać własną wizję.

Słabość: perfekcjonizm, złe rozwiązania.

Talent: kreatywność i wyobraźnia.

Artysta jest również znany jako twórca, kreator, wynalazca, innowator, muzyk, pisarz lub marzyciel.

Naukowa i współczesna krytyka teorii archetypów.

Mimo ogromnego wpływu na psychologię i kulturę teorie Junga, w tym koncepcja archetypów, spotkały się z krytyką. Z perspektywy naukowej głównym zarzutem jest brak falsyfikowalności – trudno jest zaprojektować eksperyment, który mógłby obalić istnienie archetypów czy nieświadomości zbiorowej, co stawia je poza ramami współczesnej metodologii naukowej.

Krytycy wskazują również na esencjalistyczny charakter teorii, który może prowadzić do uproszczonych generalizacji. Ponadto z perspektywy feministycznej archetypy Animy (kobiecy pierwiastek w mężczyźnie) i Animusa (męski pierwiastek w kobiecie) bywają krytykowane za utrwalanie stereotypów płciowych i binarne postrzeganie tożsamości.

Dlaczego warto poznać pojęcie archetypu marki i jego wpływ na różne branże, np. komunikację i marketing?

Mamy nadzieję, że przekazaliśmy solidną dawkę wartościowej wiedzy na temat koncepcji opracowanych przez szwajcarskiego psychiatrę. Wiele jego idei weszło na stałe do kanonów nauki o psychice człowieka, antropologii, filozofii, a nawet marketingu i reklamy.

Jak działa współczesny marketing marki?

Współczesny marketing opiera się na założeniu, że marki są jak ludzie, a kreowanie wizerunku jest przedsięwzięciem długofalowym. Na to, jak marka jest postrzegana, wpływa wiele elementów, w tym jej nazwa, logo, kolory, język komunikacji, slogany oraz osoby występujące  w reklamach adresowanych do potencjalnych klientów.

Zdolność klienta do zrozumienia marki oraz jego chęć do identyfikowania się z jej wartościami i przesłaniem zależą od tego, jak dobrze te aspekty zostały dobrane i jak dobrze są komunikowane odpowiednim grupom odbiorców.

Specjaliści z różnych dziedzin coraz częściej pracują razem, aby sformułować jak najlepszy komunikat na temat wybranych produktów i usług oraz skutecznie go przekazać konsumentom. A kluczowe znaczenie ma oddziaływanie na emocje. To głównie pod ich wpływem podejmujemy decyzje – również te zakupowe.

To bardzo twórczy proces, w którym wybrany archetyp marki zostaje przekształcony w kompleksową, odpowiednio zaprojektowaną historię. Można by nawet zaryzykować stwierdzenie, że jest to bardzo podobne do pisania scenariusza do filmu.

Przykłady archetypów marek.

Np. marka Nike jest ucieleśnieniem archetypu bohatera. Zachęca do pokonywania wyzwań, stania się silniejszymi i odważniejszymi. W końcu sport to pokonywanie swoich słabości, powszechność rywalizacji i uniwersalność poczucia sukcesu lub podnoszenia się po porażce. To również postawa niepoddawania się. Nike chce nas zaprosić do działania, krzycząc ”Just do it!”. Równocześnie ta marka staje w obronie wszystkich, którzy tego potrzebują i starają się być lepszą wersją samej siebie, wspierając inicjatywy takie jak "Women Empowerment" czy "Black Lives Matter".

Z kolei Buntownik sprzeciwia się normom społecznym i odrzuca konwencje. Dla niego najważniejsza jest wolność. Pragnie rewolucji, chce zmieniać świat. Język takiej marki jest często głośny i bezkompromisowy.  Należą do nich m.in. Harley-Davidson, Virgin i Netflix.

Artysta (lub inaczej twórca) jest siłą napędową innowacji. Wyraża siebie poprzez twórczość. Kocha wolność oraz wszystko, co wyjątkowe i niezwykłe. Jest nastawiony na kreację. Najlepszym przykładem takiej marki jest Lego. Slogany „Just imagine…”, czy też „The Toys That Are New Every Day” jasno komunikują, że mamy do czynienia z innowatorem, który zaprasza do zabawy i tworzenia. Do tej grupy marek należą też Disney, Apple i Xbox.

Natomiast Władca przede wszystkim dąży do kontroli. Najlepiej można go poznać po tym, że "ma klasę"". Chce, aby inni podążali za jego przykładem. Zachowuje się w sposób dominujący, równocześnie biorąc na siebie odpowiedzialność oraz zapewniając innym stabilność i kontrolę. Sztandarowym przykładem takiej marki jest Mercedes. Inne dobre przykłady to marki luksusowe, takie jak Louis Vuitton czy Rolex.

Rozwój osobisty: cztery etapy życia człowieka według Carla Gustava Junga.

Zupełnie nowa psychologia stworzona przez szwajcarskiego psychiatrę ujmuje człowieka w bardzo szerokim kontekście: kulturowym, społecznym, antropologicznym i filozoficznym. Również duchowym i biorącym pod uwagę istnienie siły większej niż pojedynczy człowiek.

I choć w jego czasach takie pojęcie jeszcze nie istniało, można z powodzeniem powiedzieć, że był pierwszym psychologiem, który podszedł do człowieka w sposób interdyscyplinarny i wielowymiarowy.

Ogrom pracy, którą wykonał, jest niewyobrażalny. Dotyczy to zarówno liczby źródeł, które przeczytał i przeanalizował, jak i syntezy, którą wyciągnął z tych informacji, a także kreatywności i harmonii, którymi odznaczają się jego koncepcje. Można powiedzieć, że w jego podejściu były zarówno ogromna głębia, jak i szerokość.

W swej niezwykle refleksyjnej, wręcz poetyckiej naturze zastanawiał się też nad życiem człowieka z perspektywy rozwoju świadomości oraz nad tym, jaki wpływ na człowieka wywierają doświadczenia i upływający czas. Był niezwykle ciekawy, co tak naprawdę dzieje się w psychice człowieka. Poszukiwał zrozumienia świata i całej ludzkości.

Sam pisał o tym w taki ujmujący sposób:

„Zupełnie nieprzygotowani wkraczamy w popołudnie życia. Co gorsza, podejmujemy ten krok z fałszywym założeniem, że nasze prawdy i ideały będą nam służyć tak, jak dotychczas. Ale nie możemy przeżyć popołudnia życia według programu poranka życia, bo to, co rano było wielkie, wieczorem będzie małe, a co rano było prawdą, wieczorem stanie się kłamstwem”.

W wyniku tych przemyśleń zdefiniował cztery główne etapy życia człowieka. I jak to miał w zwyczaju, opisał je przy pomocy symboli i pięknych metafor.

Poznajmy teraz te 4 etapy życia człowieka.

1. Etap sportowca.

Na tym etapie jesteśmy głównie zaabsorbowani wyglądem, tym, jak wygląda nasze ciało. Na tym etapie możemy stać godzinami, patrząc i podziwiając swoje odbicie w lustrze. Nasze ciało, nasz wygląd są dla nas najważniejsze - nic więcej.

2. Etap wojownika.

W tym okresie naszym głównym celem jest wyruszyć w drogę i podbić świat, dać z siebie wszystko, być najlepszymi i uzyskać to, co najlepsze, robić to, co robią wojownicy, i zachowywać się tak, jak zachowują się wojownicy. To etap, w którym nieustannie myślimy o tym, jak zdobyć więcej niż wszyscy inni, etap porównywania, pokonywania innych, abyśmy mogli poczuć się lepiej, ponieważ osiągnęliśmy więcej dzięki temu, że jesteśmy odważni, jesteśmy wojownikami.

3. Etap oświadczenia lub złożenia deklaracji.

W tym momencie swojego życia zdajesz sobie sprawę, że to, co do tej pory osiągnąłeś, nie wystarczy, abyś czuł się spełniony, aby być szczęśliwym… Teraz szukasz sposobów, aby zmienić świat na lepszy; szukasz sposobów, aby służyć tym, którzy są wokół ciebie. Jesteś teraz zajęty sposobami wspierania i dawania.

Teraz zdajesz sobie sprawę, że to, za czym goniłeś do tej pory (pieniądze, władza, status itp.), będzie nadal pojawiać się w twoim życiu, ale nie przypisujesz im już tej samej wartości co wcześniej. Nie jesteś już do tych rzeczy przywiązany, ponieważ jesteś teraz na innym etapie swojego życia, kiedy życie to coś więcej.

Obejmujesz życie, akceptujesz je i jesteś wdzięczny, ale w każdej chwili jesteś gotów je puścić. Szukasz sposobów, aby przestać myśleć tylko o sobie i zacząć koncentrować się na życiu, dzięki któremu możesz wnieść coś wartościowego do społeczności.

To, co jest najważniejsze na tym etapie, to dawanie. Wiesz już, że dawanie oznacza otrzymywanie i nadszedł czas, abyś przestał być samolubny, egoistyczny i egocentryczny. Abyś zaczął myśleć o sposobach pomocy potrzebującym i mógł zostawić ten świat lepszym niż był, kiedy tu przybyłeś.

4. Etap ducha.

Jest to ostatni etap naszego życia. To okres, w którym zdajemy sobie sprawę, że w żadnym z poprzednich 3 etapów nie jesteśmy tak naprawdę tym, kim w istocie jesteśmy jako ludzie. Teraz uświadamiamy sobie, że jesteśmy czymś więcej niż nasze ciało, nasz dobytek, czymś więcej niż naszymi przyjaciółmi, naszym krajem, nawet naszą planetą.

Dochodzimy do wniosku, że jesteśmy istotami duchowymi mającymi ludzkie doświadczenie, a nie istotami ludzkimi mającymi duchowe doświadczenie. Teraz zaczynamy sobie zdawać sprawę, że Ziemia to nie jest nasz dom i nie jesteśmy tym, kim myśleliśmy, że jesteśmy.

Jesteśmy na tym świecie, ale nie z niego.

Teraz możemy spojrzeć na siebie z innej perspektywy. Jesteśmy teraz w stanie wyjść z własnego umysłu i ciała oraz zrozumieć, kim naprawdę jesteśmy, aby zobaczyć rzeczy takimi, jakimi są naprawdę. Stajemy się obserwatorami naszego życia. Zdajemy sobie sprawę, że nie jesteśmy tym, co zauważamy, ale obserwatorem tego, co zauważamy.

Podsumowując te główne etapy rozwoju osobistego człowieka językiem innych autorów, można powiedzieć, że kluczem do wszystkiego jest świadomość. Przesuwamy się nieustannie do roli coraz większego obserwatora, który obejmuje swoim "okiem" coraz większy obszar rzeczywistości.

Jak pisał o tym np. Bill Harris: "Przenosząc swoją indywidualną świadomość na poziom przedmiotu, dana osoba nie jest już swoją rolą w pracy, swoją karierą, swoimi obowiązkami. Ona je posiada…, ale nie są one już tym, kim ona jest."

Jungowskie pięć kluczy do szczęścia.

Podczas serii wywiadów autor podał 5 kluczy do osiągnięcia szczęścia. Wszystkie jego wywiady zostały natomiast zebrane w książce wydanej w roku 1977 i zatytułowanej "C. G. Jung Speaking, Interviews and Encounters”. W niej można znaleźć wiele sławnych dziś cytatów i złotych myśli, które prowadzą do lepszego zrozumienia ludzkości.

Fundamentem jungowskiego myślenia o szczęściu jest przekonanie, że musisz być w stanie zajrzeć do wnętrza samego siebie. Tylko wtedy masz szansę osiągnąć szczęście.

W odróżnieniu od innych koncepcji, które są pełne obrazów i idei, tym razem usłyszymy konkretne wskazówki opisane prostym, praktycznym językiem.

Ale jest jedna ważna rzecz, która nadal pokazuje jego ducha i odróżnia te wskazówki od innych "prostych recept". Aby osiągnąć swoje poczucie szczęścia, konieczne jest najpierw odkrycie w sobie, a następnie zrozumienie i unikalne, indywidualne zsynchronizowanie wszystkich pięciu elementów. A więc znów mamy do czynienia z głębią i wielowymiarowością.

A teraz zobaczmy, jakie są pięć kluczy do szczęścia, w które sam autor mocno wierzył.

1. Dobre zdrowie fizyczne i psychiczne

Zdrowie fizyczne wydaje się czymś oczywistym. Ale nie możesz mieć zdrowia fizycznego bez zdrowia psychicznego i odwrotnie.

Carl Jung uważał, że psychologia to coś znacznie większego niż metody leczenia zaburzeń w ludzkiej psychice. Traktował ją jako sposób na zrozumienie ludzi i dowiedzenie się, kim tak naprawdę jesteśmy. Według niego niedobór w tej dziedzinie wpływał na zdrowie fizyczne. Po raz kolejny mamy więc okazję doświadczyć kluczowego stylu myślenia, który zakłada wzajemne przenikanie się i dopełnianie różnych sfer. Zdrowie psychiczne było dla niego tak samo ważnym kluczem do szczęścia jak zdrowie fizyczne.

Historia potwierdziła jego intuicję. Dziś jest już sprawą oczywistą, że brak równowagi w sferze psychicznej jest źródłem kłopotów ze zdrowiem fizycznym, np. nadciśnienia, bezsenności, cukrzycy czy nadmiernego poziomu kortyzolu w organizmie, co może prowadzić do wyniszczenia organów wewnętrznych.

2. Dobre relacje i związki z innymi osobami

Jakość relacji z innymi ludźmi to dziś już potwierdzony naukowo klucz do szczęścia. A jednym z najlepszych dowodów jest wieloletnie badanie prowadzone przez Uniwersytet Harvarda. Być może poświęcimy mu na naszym blogu zupełnie osobny, dedykowany post.

Wracając do Junga, każdy potrzebuje bezpieczeństwa, przyjaźni i miłości. Dawanie i branie są równie ważne, a to może mieć miejsce tylko wtedy, gdy potrafisz tworzyć wartościowe dla siebie i innych relacje. I pewnie to nie jest przypadek, że w wyniku pandemii Covid-19 nastąpił na świecie kryzys poczucia więzi, w szczególności w pracy.

3. Zdolność dostrzegania piękna

Ta zdolność dotyczy zarówno dostrzegania piękna w otaczającej nas przyrodzie, jak i w sztuce będącej wynikiem ludzkiej twórczości. Każde ludzkie dzieło sztuki (rysunek, melodia, rzeźba, poemat) zawiera także istotę człowieczeństwa. To emocje, kreatywność, wyobraźnia i mistrzostwo twórców połączone z wyższą mądrością. To żywe odzwierciedlenie potencjału, który człowiek może zrealizować i który nie ogranicza się tylko do intelektu.

Zdolność dostrzegania piękna jest źródłem przeżywania przyjemności i, w efekcie, poczucia szczęścia. Dotyczy to również zdolności obserwowania natury i zachwycania się nią. Ileż kolorów, ileż kształtów, ileż dźwięków i smaków znajdziesz w przyrodzie! Jako ludzie jesteśmy częścią tej przyrody, która zawiera w sobie doskonałą mądrość. Możesz z niej skorzystać, jeśli nauczysz się ją zauważać.

Przy tej okazji warto wspomnieć, że sławny psychiatra sam był malarzem i zapalonym fotografem! A poniżej pokazujemy namalowane przez niego "Piwonie".

4. Wiara w coś większego od siebie

C. G. Jung był głęboko przekonany, że nie ma szczęścia bez duchowości. Niezależnie od tego, czy wyznajesz jakąkolwiek religię, czy popierasz jakiś nurt filozoficzny, wiara w „coś większego od siebie” jest ważną podstawą dobrego samopoczucia.

Daje ona każdemu doświadczeniu pewien szerszy kontekst oraz oferuje dużo bogatsze poczucie sensu i celu życia. Wszak życie bez sensu… nie ma sensu. Jak więc, nie mając poczucia sensu, można spodziewać się osiągnięcia szczęścia?

5. Praca dająca poczucie spełnienia i satysfakcji

O dziwo, praca jest ostatnim z pięciu kluczy do szczęścia zdefiniowanych przez sławnego psychiatrę. Ale tylko praca, która daje poczucie spełnienia i satysfakcji. Brak tego jednego elementu wyklucza możliwość osiągnięcia poczucia szczęścia.

Poszukiwanie szczęścia: refleksja praktykującego coacha.

W tym miejscu, jako coach z wieloletnią praktyką, nie mogę się oprzeć jednej refleksji.

Na początku swojego dorosłego życia nie zawsze wybieramy wykształcenie i zawód w oparciu o dobre poznanie siebie. Można wręcz zaryzykować twierdzenie, że w większości przypadków nie wybieramy najlepiej. Nie zawsze też znalezienie satysfakcjonującej pracy zależy tylko od nas.

Ale zawsze kolejność i kierunek są takie same. Najpierw trzeba zajrzeć w głąb siebie i dobrze się zrozumieć. Np. poznać swoją osobowość i naturalne talenty. Rozpoznać swoje aktualne potrzeby i cienie. I dopiero na podstawie dobrego samozrozumienia definiować swoje cele.

Tylko wtedy mamy szansę na właściwy dla nas wybór ścieżki kariery zawodowej i znalezienie satysfakcjonującej pracy. W każdym przypadku jest to indywidualny wybór, który musi uwzględniać wielowymiarowość jednostki ludzkiej.

Tak, to niełatwe. Ale bez wykonania tej pracy samopoznania możemy nieustannie "chybiać" lub walić głową w mur. Kopiowanie pomysłów i sposobów, które działają u innych, nic tu nie pomoże i niczego nie zmieni.

Kogo ze znanych postaci zainspirował Carl Gustav Jung?

Jung wywarł ogromny wpływ na kulturę, naukę i sztukę XX wieku. Jego koncepcje nieświadomości zbiorowej, archetypów czy synchroniczności zainspirowały wielu wybitnych twórców, naukowców i myślicieli tamtego okresu oraz czasów późniejszych.

Do najważniejszych z nich należą:

Nauka.

Wolfgang Pauli – wybitny fizyk kwantowy i laureat Nagrody Nobla – przeszedł u Junga terapię. Obaj prowadzili wieloletni dialog naukowy, który zaowocował sformułowaniem przez Junga pojęcia synchroniczności oraz wspólnymi poszukiwaniami pomostu między psychiką a fizyką.

Literatura.

James Joyce – irlandzki pisarz – czerpał z idei Junga dotyczących psychiki i strumienia świadomości. Sam Jung napisał słynny esej o powieści "Ulisses", nazywając pisarza „prorokiem swojego czasu”. 

Joseph Campbell – amerykański badacz mitów – stworzył koncepcję „podróży bohatera” (monomitu) bezpośrednio na bazie jungowskich archetypów i nieświadomości zbiorowej. 

Haruki Murakami – japoński pisarz – w swoich powieściach regularnie wykorzystuje motywy snów, cienia oraz uniwersalne archetypy wywodzące się z psychologii głębi. 

Jorge Luis Borges i Jack Kerouac – pisarze ci eksplorowali głębię ludzkiej podświadomości w swoich dziełach pod wyraźnym wpływem myśli jungowskiej.

Malarstwo.

Jackson Pollock – amerykański malarz (twórca ekspresjonizmu abstrakcyjnego) – w młodości przeszedł terapię jungowską, która pomogła mu uwolnić spontaniczną twórczość. 

Salvador Dalí i René Magritte – malarze nurtu surrealistycznego – korzystali z jungowskiej teorii symboli oraz powszechnych archetypów, aby przenosić na płótno oniryczne wizje.

Muzyka.

David Bowie – świadomie wykorzystywał koncepcje procesów indywidualizacji i archetypów do kreowania swoich scenicznych wcieleń (takich jak Ziggy Stardust czy Thin White Duke).

📌 Kilka słów na koniec.

Wiele pomysłów Junga jest dyskutowanych i równocześnie krytykowanych. Łatwo jest krytykować, ale jeśli zastanowimy się przez chwilę, jak ogromny wkład Jung wniósł do ludzkiej historii, jak wiele stworzył dzieł, koncepcji, pomysłów i jak wiele osób zainspirował — pozostaje tylko zdjąć kapelusz z głowy.

Co ciekawe, sam nie traktował swoich koncepcji w sposób dogmatyczny. Pisał o tym w sposób następujący:

“Ponieważ jestem głęboko przekonany, że jeszcze nie nadszedł czas na jakąś ogólną teorię obejmującą wszystkie treści, procesy i zjawiska psychiczne z pewnego centralnego punktu widzenia, traktuję moje koncepcje jako propozycje oraz próby sformułowania nowej psychologii opartej na naukach przyrodniczych i na bezpośrednim doświadczeniu z ludźmi.”

O głębi oraz wielowymiarowości jego myślenia, jak również swego rodzaju pokorze pokazującej, że nie odrzuca innych koncepcji i że sam być może dostrzega tylko wycinek dużo większej całości, świadczy również następujący cytat:

“(...) obiektywne rozważenie faktów dowodzi, że każda taka metoda, każda taka teoria jest na swój sposób zasadna; nie dość że każda z nich może się poszczycić osiągnięciem pewnych sukcesów, to jeszcze może wskazać fakty psychiczne, które dowodzą poprawności ich podstawowych przesłanek. A zatem w dziedzinie psychoterapii stajemy w obliczu sytuacji porównywalnej z położeniem, w jakim znalazła się fizyka współczesna, dopuszczająca dwie skrajnie odmienne teorie na temat natury światła. (…) Cóż, ale psyché jest o wiele bardziej złożona od światła, trzeba zatem odwołać się do wielu zaiste antynomii, by w satysfakcjonujący sposób opisać istotę psychiki.”

Jak wspomnieliśmy wcześniej, pozostawił po sobie również wiele inspirujących cytatów i być może poświęcimy im na naszym portalu coachingowym osobny wpis.

Natomiast na koniec dzisiejszej opowieści chciałbym Ci zadać trzy pytania:

1. Jak sądzisz, jak dobrze siebie znasz?

2. Jak sądzisz, który archetyp dominuje u Ciebie?

3. Jak sądzisz, jakim profilem osobowości był sam C. G. Jung?

https://www.youtube.com/watch?v=e-2H5pLgngo

Jung opowiada w wywiadzie o doświadczeniach archetypowych.

Zobacz także inne powiązane artykuły:

Poznaj życiorysy i osiągnięcia innych postaci kluczowych dla rozwoju psychologii:

• Poziomy świadomości Hawkinsa i test kinezjologiczny.

• Fritz Perls - cierpienie, bunt, wojna, zen, teatr i wreszcie psychoterapia.

• Piramida Maslowa - podstawowe potrzeby człowieka.

• Viktor Frankl i jego logoterapia.

• Carl Rogers i psychologia humanistyczna.

• 50 umysłów, które zmieniły świat - kompletny przewodnik.

  
  

To również może Cię zainteresować:

• 11 wskazówek dla stosowania testów osobowości w pracy.

• Jak czytać ludzi szybko?

• Ambiwertyk: co to?

O autorze.

Ryszard Skarbek jest certyfikowanym coachem biznesowym, mentorem i doradcą HR. Posiada ponad 30 lat doświadczeń zawodowych. Wśród nich ponad 22 lata to praca w międzynarodowej i wielokulturowej korporacji obecnej na 6 kontynentach świata.

Jako coach i mentor Ryszard pracuje głównie z menedżerami średniego i wyższego szczebla oraz właścicielami firm.

Jego główne specjalizacje to przywództwo XXI wieku, komunikacja interpersonalna, samoświadomość, HR, IT oraz Project Management.