Czym jest inteligencja doceniająca?


Coaching Biznesowy

Inteligencja doceniająca (ang. appreciative intelligence) to niezwykle przydatna kompetencja psychologiczna. Pomaga nam przede wszystkim rozpoznawać nasze mocne strony. Ale również dostrzegać i wykorzystywać otaczające nas możliwości.


Ta koncepcja pojawiła się w 2006 r., po publikacji książki “Appreciative Intelligence: Seeing the Mighty Oak in the Acorn autorstwa Carol Metzker i profesora Tojo Thatchenkery z Geogre Mason University w Arlington.


Zdefiniowali oni inteligencję doceniającą jako "zdolność dostrzegania pozytywnego, nieodłącznego potencjału generatywnego w danej sytuacji i działania w sposób celowy w celu przekształcenia potencjału w wyniki".


Opierając się na własnych badaniach, jak również ostatnich odkryciach psychologii i neuronauki poznawczej, Thatchenkery i Metzker przedstawiają dowody na inteligencję doceniającą, wyszczególniają jej specyficzne cechy i pokazują, jak można rozwinąć tę umiejętność i wykorzystać ją we własnym życiu i pracy.


Pokazują również, w jaki sposób najskuteczniejsi liderzy są w stanie promować inteligencję doceniającą w całej organizacji. Oferują także narzędzia i ćwiczenia, których można użyć, aby zwiększyć swój własny poziom inteligencji doceniającej, a tym samym stać się bardziej kreatywnym, odpornym, odnoszącym sukcesy i osobiście spełnionym.


Warto tu poświęcić kilka słów profesorowi Thatchenkery. Jest autorem kilkunastu książek i ponad stu recenzowanych artykułów. Jest jednym z wiodących autorów w dziedzinie inteligencji doceniającej i na ten tylko temat napisał trzy książki. Koncepcję Appreciative Intelligence® wykorzystał do rozwoju przywództwa setek starszych menedżerów na całym świecie.


Opracował również metodologię o nazwie ASK (skrót z ang. Appreciative Sharing of Knowledge), w której przedstawił podejście Appreciative Inquiry (AI). Jest to składające się z 5 kroków metodyczne podejście do zmiany (z ang. 5D: Dawn, Discovery, Dream, Design, Delivery), które może być wykorzystywane przez jednostki, zespoły, organizacje, a nawet na poziomie społecznym.


A w innej książce (Making the Invisible Visible) Thatchenkery przedstawił koncepcję cichego przywództwa (ang. quiet leadership), jako kluczowego czynnika napędzającego innowacje w organizacjach.


Generalnie, Tatchenkery uznawany jest za jednego z njawybitnieszych współczesnych myślicieli na temat zmiany, co zostało potwierdzone m.in. umieszczeniem go w Palgrave Handbook of Organizational Change Thinkers, 2017, pierwszym podręczniku oferującym kompleksowy przegląd wybitnych myślicieli o zmianach organizacyjnych.



Inteligencja doceniająca i jej trzy składniki

Inteligencja doceniająca to umiejętność, którą teoretycznie posiada każdy z nas. Coś, co ludzie mogą zastosować w każdym momencie. Według Thatchenkery'ego ten rodzaj inteligencji składa się z trzech nastepujących komponentów:


Re-framing - przeformułowanie polega na zmianie spojrzenia na rzeczywistość poprzez wybranie, jakie informacje zwrotne zignorujemy, a na które zwrócimy uwagę.


Docenianie pozytywów - to umiejętność dostrzegania pozytywnych aspektów w każdej sytuacji.


Dostrzeżenie, jak przyszłość rozwija się z teraźniejszości - odnosi się do umiejętności zobaczenia, co może nastąpić w przyszłości w wyniku wykorzystania tzw. generatywnych aspektów obecnej sytuacji.



Jak rozwijać w sobie inteligencję doceniającą?

Można to robić stosując następujące kroki:


Akceptacja - wszystko zaczyna się od fundamentalnego zaakceptowaniai faktu, że w życiu będziemy doświadczać tego, co negatywne, przeciwne, a nawet tragiczne.


Odpowiedzialność - uświadomienie sobie, że to my odpowiadamy za swoje życie i to my dokonujemy wyborów. I w związku z tym, pomimo przeciwności losu mamy wybór, aby im się nie poddawać


Zatrzymanie się - praktykowanie zatrzymywania się i świadomego wybierania naszej rekacji na daną sytuację


Kwestionowanie własnych przekonań - świadome obserowowanie siebie i sprawdzanie, czy moja pierwsza reakcja na daną sytuację nie pozbawia mnie dostępnych pozytywów


Zadawanie pytań - takich pytań, które otwierają nowe możiwości i skupiają się na rozwiązaniu w przyszłości


W gruncie rzeczy wszystko to sprowadza się do stwierdzenia, że skutecznym sposobem na stawianie czoła pojawiającym się problemom, a nawet ich wykorzystanie, jest świadoma zmiana swojego nastawienia.



Coaching, a inteligencja doceniająca

Czytając opisy inteligencji doceniającej od razu pomyślałem sobie: hej, przecież to coaching! Już pierwszy element dot. re-framingu jest tak naprawdę podstawą i esencją pracy coachinowej. I jedną z tych najcenniejszych rzeczy, które coach może zrobić dla Klienta/Coachee: spojrzenie na siebie/sytuację z zupełnie innej perspektywy, a poprzez to dostrzeżenie możliwości, które do tej pory nie były widoczne.


Gdybym miał więc zaryzykować proste równanie to napisałbym:


Inteligencja Doceniająca = Self-Coaching


Napisałbym też, że skuteczne rozwijanie inteligencji doceniającej wymaga dojrzałości i rozwiniętego już poziomu samo-świadomości. I w związku z tym sugerowałbym najpierw skorzystanie ze wsparcia dobego coacha (aby nauczyć się pracy nad sobą samym) i dopiero potem rozpoczęcie samodzielnego rozwijania inteligencji doceniającej.


Zobacz także:

Coaching Rezyliencji. Jak stawiać czoła przeciwnościom?

Coaching Akceptacji. Co jest ważniejsze: droga, czy cel?

Coaching Samotności. Spokój za jaką cenę?

Coaching Samotności. Jak czujesz się sam(a) ze sobą?

Coaching Wytrzymałości. Ile potrafisz znieść?