Coach radzi: jak coaching zapobiega wypaleniu zawodowemu?

Wypalenie zawodowe to coraz częstszy problem XXI wieku. Dotyka coraz więcej osób bez względu na zajmowane stanowisko, czy branże. Również osoby pracujące zdalnie.

Długotrwały stres, brak równowagi między pracą a życiem prywatnym oraz nadmierne wymagania mogą sprawić, że nawet najbardziej zaangażowana osoba zaczyna się się wypalać 

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest burnout i w jaki sposób rozpoznać zarówno pierwsze sygnały, jak i zaawansowane objawy. Pokażemy również w jak coaching zapobiega wypaleniu zawodowemu i wspiera budowanie odporności psychicznej. To praktyczny przewodnik dla każdego, kto chce uniknąć tego bardzo nieprzyjemnego syndromu. 

Czym jest wypalenie zawodowe i dlaczego coraz częściej dotyka osób aktywnych zawodowo?

To stan wyczerpania emocjonalnego, psychicznego i fizycznego, wynikający z długotrwałego stresu w miejscu pracy. Zjawisko to, określane w języku angielskim terminem "burnout", jako pierwszy opisał w roku 1974 amerykański psychiatra Herbert Freudenberg. 

W chwili obecnej za jedną z wiodących ekspertek w tej dziedzinie uznaje się Christinę Maslach. Wyróżniła ona trzy główne etapy tego syndromu i stworzyła skalę do jego diagnozowania. 

Burnout został również ujęty w międzynarodowej klasyfikacji chorób WHO jako zjawisko związane z kontekstem zawodowym, a nie indywidualną skłonnością. 

Osoby, które zaczynają się wypalać, często doświadczają chronicznego zmęczenia, spadku motywacji i braku poczucia sensu wykonywanej pracy.

Pojawia się cynizm, dystans emocjonalny oraz obniżona wydajność. Badania pokazują, że wypalenie może dotknąć każdego - niezależnie od stanowiska czy branży.

Prewencja i łagodzenie objawów często wymagają systemowego podejścia obejmującego zarówno jednostkę, jak i organizację. Ważna jest współpraca między pracownikami, menedżerami i specjalistami, aby wdrażać działania na rzecz poprawy zdrowia psychicznego i fizycznego. 

Jakie są najczęstsze symptomy wypalenia zawodowego?

Najczęściej występujące charakterystyczne objawy wypalenia zawodowego można podzielić na pięć następujących grup: 

• Fizyczne. 

• Afektywne. 

• Behawioralne. 

• Poznawcze. 

• Motywacyjne. 

Symptomy często rozwijają się stopniowo. Początkowo pojawia się brak energii, trudności z koncentracją, spadek wydajności oraz zwiększony poziom napięcia wewnętrznego. Z czasem pojawia się poczucie bezsensu i drażliwość.

W sferze fizycznej osoby doświadczające wypalenia zawodowego zgłaszają bóle głowy, chroniczne zmęczenie, podwyższone ciśnienie, problemy ze snem, zaburzenia pracy układu trawiennego, spadek odporności, częste infekcje, utratę apetytu lub objadanie się, jak również zaburzenia w sferze seksualnej.

Wczesne sygnały bywają bagatelizowane, co sprawia, że drenaż energetyczny pogłębia się. Umiejętność zidentyfikowania pierwszych symptomów jest kluczowa w powstrzymaniu kolejnych etapów. Istotne jest również zidentyfikowanie wszystkich czynników wpływu, zarówno tych zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Piszemy o tym dużo szerzej w specjalistycznym artykule dostępnym na blogu Empowerment Coaching Kraków. 

Jak stres i przeciążenie obowiązkami prowadzą do wypalenia?

Długotrwały i wysoki poziom stresu w miejscu pracy jest powodem kłopotów ze zdrowiem - zarówno fizycznym, jak i psychicznym. Do głównych stresorów należą: 

• Nadmiar obowiązków, 

• Presja czasu, 

• Wysoka odpowiedzialność, 

• Poważna zmiana. 

• Chaos i bałagan. 

• Brak bezpieczeństwa psychologicznego. 

• Toksyczny szef. 

• Brak wsparcia ze strony współpracowników. 

• Awans. 

• Intensywna praca z ludźmi. 

• Brak wpływu na sposób wykonywanej pracy. 

Więcej na ten temat można przeczytać w dedykowanym artykule dostępnym na naszym blogu. 

Warto być świadomym, że osoby pracujące w warunkach pracy zdalnej, bez jasno określonych ram czasowych, częściej doświadczają braku granic między życiem i pracą. To skutkuje szybszym przeciążeniem i większymi trudnościami w oddzieleniu tych dwóch sfer życia. 

Dlaczego utrzymanie równowagi między życiem zawodowym, a prywatnym jest tak ważne?

Brak równowagi między pracą, a życiem osobistym to najważniejszy zewnętrzny czynnik ryzyka, który działa na wielu poziomach.  Jest równocześnie pułapką, z której bardzo trudno jest się wydostać. 

Nadmierne skupianie się na pracy, sprawia, że sami odbieramy sobie możliwość regeneracji. A nasze zasoby energii nie są nieograniczone. Każdy potrzebuje odpoczynku oraz przestrzeni na regenerację i odnawianie swoich zasobów. 

Na poziomie myślowym koncentrowanie wszystkiego wokół pracy sprawia, że związane z nią problemy urastają do wyolbrzymionych rozmiarów. Jeżeli stawiamy wszystko na jedną kartę (czyli pracę), nie ma się co dziwić, że nawet najdrobniejsze trudności staną się dla nas z czasem czymś niezwykle ważnym. I tym bardziej będziemy chcieli temu zaradzić. I tak spirala krążąca wokół będzie się nakręcać dalej. 

Na poziomie emocjonalnym długotrwały brak równowagi prowadzi do poczucia winy, frustracji, drażliwości, rozczarowania i złości. To wspaniała pożywka dla konfliktów rodzinnych. Z czasem powoduje to poczucie braku bycia zrozumianym, konflikt wartości osobistych i rozdarcie wewnętrzne.

Wiązanie swojej tożsamości tylko z pracą ma również inne niebezpieczne konsekwencje. Wszelkie porażki w tym obszarze lub niemożność spełnienia cudzych (często nierealnych) oczekiwań, będą niszczyły poczucie własnej wartości, co w dłuższej perspektywie może prowadzić do depresji i innych poważnych problemów zdrowotnych. 

Jak coaching zapobiega wypaleniu zawodowemu?

Coaching pełni funkcję prewencyjną i wspierającą jednocześnie. I można go traktować zarówno jako metodę indywidualnego wsparcia dla jednostki, jak i rozwiązanie systemowe dla organizacji. Dobrze zaprojektowany program coachingowy może przynieść dużo większe korzyści, niż szkolenie - zwłaszcza dla przedstawicieli kadry kierowniczej. 

Proces coachingowy może być realizowany w różnych formatach: sesje indywidualne, spotkania grupowe, czy sesje też on-line. Szczególnie efektywne są programy, które łączą techniki poznawczo-behawioralne, trening uważności oraz ćwiczenia praktyczne. Dzięki ciągłemu wsparciu coacha uczestnicy uzyskują głębsze wglądy, szybciej wdrażają nowe nawyki, a pozytywna zmiana utrwala się. 

Praca z coachem wpływa pozytywnie nie tylko na obowiązki zawodowe, ale na całokształt satysfakcji z życia. Pozwala lepiej zrozumieć swój typ osobowości, własne potrzeby, wartości, mocne strony i ograniczenia. Pomaga również zidentyfikować i przeformułowywać ograniczające przekonania, które są często wewnętrznym czynnikiem stresu. 

Praktyczne korzyści wynikające z zastosowania coachingu w pracy obejmują: 

• świadomość swoich granic, potrzeb i naturalnych preferencji,

• dojrzałą asertywność, 

• podniesioną odporność psychiczną, 

• rozwiniętą komunikację interpersonalną, 

• umiejętność rozwiązywania konfliktów, 

• bardziej skuteczne wywieranie wpływu na innych, 

• skupianie się na priorytetach,

• lepsze planowanie zadań, 

• otwartość na delegowanie i proszenie o pomoc, 

• mądre dbanie o siebie zarówno w sferze psyche, jak i ciała, 

• zdolność do wspierania innych, 

• podniesione poczucie sprawczości,

• wzrost satysfakcji z pracy i dumy z siebie. 

Warto podkreślić, że pozytywny wpływ coachingu biznesowego dla firm dotyczy nie tylko jednostek, ale całych organizacji. To inwestycja, która przekłada się na wyższą efektywność zespołów, mniejsze koszty absencji oraz niższą rotację. Liderzy, którzy nauczyli się rozpoznawania oznak wypalenia i prowadzenia rozmów wspierających, potrafią kreować kulturę pracy sprzyjającą zdrowiu psychicznemu i dobrostanowi pracowników. 

Jakie strategie radzenia sobie z wypaleniem zawodowym można wypracować dzięki pracy z coachem? 

Dobry coach pomaga wdrażać rozwiązania dopasowane do indywidualnych potrzeb, co zwiększa szanse na trwałe zmiany i poprawę jakości życia. Proces koncentruje się na wyznaczaniu celów, opracowywaniu konkretnego planu oraz wdrażaniu realnych zmian.

Coaching może pomóc w wypracowaniu wielu skutecznych strategii radzenia sobie z wyzwaniami współczesnego środowiska pracy. Do najważniejszych z nich należą: 

• świadome oddzielenie swojej tożsamości od roli w pracy, 

• jasność co do osobistej ścieżki, którą chce się podążać,  

• klarowne określenie swoich granic i wartości, 

• tworzenie sieci wsparcia, 

• pielęgnowanie swoich pasji i hobby, 

• działalność charytatywna i społeczna (tak!), 

• priorytetyzowanie (czyli np. odróżnianie rzeczy ważnych od pilnych),  

• techniki zarządzania czasem, 

• umiejętności radzenia sobie ze stresem, 

• świadome dbanie o swój dobrostan i równowagę w życiu. 

Jak coach pomaga zarządzać stresem oraz budować odporność psychiczną i emocjonalny dobrostan?

Odporność psychiczna to zdolność do radzenia sobie z przeciwnościami i stresorami bez utraty równowagi. Budowanie odporności to rozwijanie samoświadomości, elastyczności emocjonalnej i umiejętności regeneracji. 

Przykładowe praktyczne narzędzia stosowane w coachingu anty-wypaleniowym to:

• mapa energetyczna dnia (identyfikacja momentów najwyższej produktywności),

• dziennik uczuć,

• gotowy plan działania na wypadek zdenerwowania, 

• częstsze przerwy w pracy, 

• regularna aktywność fizyczna lub spacery w naturze,  

• mindfulness,

• techniki relaksacyjne, 

• techniki oddechowe, 

• medytacja. 

Najważniejsze jest ustalenie granic między pracą a życiem prywatnym oraz świadome gospodarowanie swoją energią. Regularna autorefleksja pozwala wcześnie zauważyć sygnały wypalenia i podjąć działania zapobiegawcze.

Jaka jest rola środowiska pracy i kultury organizacyjnej w przeciwdziałaniu wypaleniu zawodowemu?

Kultura organizacyjna odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu wypaleniu zawodowemu. Oficjalne wartości firmy są dużo mniej istotne, niż codzienne postawy i zachowania.

Najważniejszy jest przykład, który płynie z najwyższych poziomów firmy. Styl prezentowany przez członków najwyższej kadry zarządczej jest kopiowany przez "middle management"i promieniuje na wszystkich pracowników. 

Słowa i wszelkie prezentacje pokazywane w czasie spotkań są dużo mniej istotne, niż codzienne zachowania i decyzje. To właśnie te utrwalone postawy decydują o tym, jak w danym środowisku czują się pracownicy i w co naprawdę wierzą. 

Jeśli w firmie panuje toksyczna atmosfera, to uruchomienie programu nt. "wellbeing" nie ma najmniejszego sensu. To tak jakby przykładać plastry na rany, które powstają nieustannie z powodu źle dobranych narzędzi pracy. Nie chodzi o to, żeby leczyć objawy, ale usunąć przyczynę cierpienia. 

Zanim więc dana organizacja podejmie decyzję o uruchomieniu specjalnej inicjatywy związanej ze zdrowiem pracowników, najwyżsi decydenci powinni najpierw spojrzeć w lustro i szczerze odpowiedzieć sobie na pytanie, czy sami są gotowi na zmianę. W przeciwnym razie taka inicjatywa pogłębi wśród pracowników frustrację związaną z poziomem hipokryzji w firmie. 

W tym miejscu warto też wspomnieć o coraz bardziej wymagającej sytuacji, w jakiej znajdują się członkowie kadry menedżerskiej średniego szczebla. Znajdują się "między młotem, a kowadłem" i to oni w pierwszej kolejności odczuwają wyzwania związane z różnorodnością pokoleń.  

Ich szefowie (czyli członkowie zarządów), to w dużej mierze przedstawiciele pokolenia X, a nawet boomersi. Ich podwładni, to coraz częściej Generacja Y i Pokolenie Z. Przedstawiciele starszych pokoleń mają kłopot ze zrozumieniem postaw i potrzeb młodszych generacji. I wywierają na menedżerach presję osiągania wyników.

Z kolei młodzi cisną menedżerów od dołu i nie są pracownikami łatwymi do zarządzania. Dlatego właśnie w dzisiejszych czasach bycie członkiem średniej kadry kierowniczej jest tak wymagające i sprawia, że coraz więcej przedstawicieli tej populacji płaci bardzo wysoką cenę za swój profesjonalny status. 

Podsumowanie: od sygnałów wypalenia, poprzez metody przeciwdziałania, po osiągnięcie uzdrowienia. 

• Wypalenie zawodowe to poważny problem wynikający z chronicznego stresu. 

• Wczesne rozpoznanie symptomów pozwala przeciwdziałać pogłębianiu się problemu. 

• Brak równowagi między życiem zawodowym, a prywatnym znacząco zwiększa ryzyko wypalenia zawodowego. 

• Coaching to skuteczny sposób, aby uniknąć wypalenia zawodowego, jak i z niego wyjść. 

• Organizacje ogrywają fundamentalną rolę w walce z wypaleniem. 

Zobacz także:

Toksyczna produktywność: czy bierzesz w niej udział?

Poprawa produktywności metodą Ivy Lee

Transformacja cyfrowa - czy jesteś jej częścią?

Na czym polega dysonans poznawczy?

Czy cierpisz na Syndrom Oszusta?

Syndrom Gotowanej Żaby, Syndrom Wysokiego Maku, Efekt Pollyanny

Co to znaczy być lojalnym w pracy?

Jak reagować na brak szacunku w pracy?

Dlaczego inteligencja emocjonalna jest ważna?

Czym jest rezyliencja?

Głębokie pytania do samego siebie.

Jak określić priorytety w życiu?

Jak odkryć swoje wartości - bezpłatny ebook pdf

Jak dbać o zdrowie psychiczne w pracy?

Samotność w tłumie 

Jak zwiększyć zaangażowanie pracowników?

Jak motywować pracowników?

Kim jest dobry przywóca: kluczowe cechy lidera zespołu.